Unia i traktaty | Razem dla Europy

Akcesja Ukrainy do Unii: projekt solidarnościowy, który ma wzmacniać wspólnotę, a nie poszerzać rynek zbytu

Sun, 19 Jul 2026 09:00:00 +0200

Razem popiera przystąpienie Ukrainy do Unii Europejskiej i traktuje je jako projekt solidarnościowy — sposób na wzmocnienie europejskiej wspólnoty politycznej i wsparcie ukraińskiego społeczeństwa, nie na pozyskanie taniej siły roboczej i nowego rynku zbytu. To stanowisko partia zapisała już w 2019 roku, zanim akcesja Ukrainy stała się głównym nurtem europejskiej polityki. Warunkiem powodzenia jest, by rozszerzeniu towarzyszyła reforma samej Unii, a integracja opierała się na uczciwych zasadach, w których nie ma miejsca na wyzysk pracowników.

Gdzie jest dziś proces akcesyjny

Droga Ukrainy do Unii przyspieszyła po rosyjskiej pełnoskalowej inwazji. Status kraju kandydującego Ukraina otrzymała 23 czerwca 2022 roku decyzją wszystkich 27 państw członkowskich (Komisja Europejska — ścieżka Ukrainy do UE). Rada Europejska podjęła decyzję o otwarciu negocjacji akcesyjnych 14 grudnia 2023 roku (Rada Europejska — konkluzje z 14–15.12.2023), a formalnie negocjacje ruszyły na pierwszej konferencji międzyrządowej 25 czerwca 2024 roku (Komisja Europejska — otwarcie negocjacji z Ukrainą).

Otwarcie negocjacji jest dopiero początkiem długiego procesu: członkostwo wymaga dostosowania ukraińskiego prawa i instytucji do unijnego dorobku w kilkudziesięciu obszarach, a każdy z nich negocjuje się osobno. Rozszerzenie o kraj wielkości Ukrainy zmieni też samą Unię — jej budżet, mechanizmy decyzyjne, wspólną politykę rolną. Dlatego akcesji nie da się oddzielić od pytania o reformę Unii, które Razem stawia niezależnie od Ukrainy: bardziej demokratyczne instytucje i możliwość finansowania inwestycji publicznych to warunki, żeby rozszerzona Unia w ogóle działała. Piszemy o tym w tekstach o renegocjacji traktatów i uprawnieniach Parlamentu Europejskiego.

Dlaczego „solidarnościowy", a nie „rynek zbytu"

Sedno stanowiska Razem leży w tym, jak integracja ma wyglądać. Partia od lat sprzeciwia się modelowi, w którym kraje Europy Wschodniej wchodzą do wspólnoty jako tania montownia i zaplecze siły roboczej dla bogatszego centrum. W polityce wschodniej z 2019 roku Razem zapisało poparcie dla ukraińskich dążeń do UE obok żądania wsparcia ekonomicznego przez fundusze celowe na „solidarny rozwój publicznych inwestycji zapewniających stabilne i godne zatrudnienie", tak by emigracja z Ukrainy była „realnym wyborem, a nie przymusem" (Partia Razem, polityka wschodnia, 2019).

Ta sama logika łączy akcesję z odbudową kraju zniszczonego wojną. Program z 2025 roku opowiada się za wsparciem odbudowy Ukrainy w oparciu o unijne fundusze celowe oraz majątki rosyjskich oligarchów zajęte na terenie Unii — mechanizmy, które szerzej opisujemy w hubie o wsparciu Ukrainy. Akcesja i odbudowa splatają się w jedno zobowiązanie: droga Ukrainy do Unii ma prowadzić przez odbudowę, która zapewni jej mieszkańcom stabilne i godne zatrudnienie u siebie, tak by wchodziła do wspólnoty jako równoprawny partner, a nie jako rezerwuar taniej pracy.

Co proponuje Razem

Poparcie dla akcesji Ukrainy Razem sformułowało już w 2019 roku i podtrzymuje do dziś:

Popieramy dalszy rozwój demokratycznego państwa prawa i wzmacnianie pluralizmu politycznego w Ukrainie. (…) W konsekwencji wspieramy starania Ukrainy o przyjęcie do Unii Europejskiej i stanie się częścią europejskiej wspólnoty politycznej.— Partia Razem, „Co z polityką wschodnią? Stanowisko Razem” (Rada Krajowa, 8 lipca 2019), partiarazem.pl

Program z 2025 roku dopełnia to zobowiązaniem do wsparcia obronności i odbudowy Ukrainy (rozdz. „Silna Polska w sprawiedliwej Europie", pkt 3). Z obu dokumentów wynikają spójne kierunki:

Akcesja jako projekt solidarnościowy — rozszerzenie ma wzmacniać europejską wspólnotę polityczną, a nie otwierać rynek taniej pracy dla korporacji centrum.
Rozszerzenie razem z reformą Unii — przyjęcie Ukrainy wymusza demokratyzację instytucji i naprawę reguł, bo w obecnym kształcie rozszerzona Unia nie udźwignie własnych ambicji.
Odbudowa z funduszy celowych i majątków oligarchów — droga do członkostwa biegnie przez odbudowę zapewniającą Ukraińcom stabilne, godne zatrudnienie u siebie.
Bez paternalizmu — partnerstwo z Ukrainą Razem buduje na dialogu i równości, odrzucając postawę „starszego brata" pouczającego sąsiadów.

Członkostwo Ukrainy to perspektywa lat, obwarowana twardymi warunkami po obu stronach. Mimo tych zastrzeżeń kierunek pozostaje niezmienny od 2019 roku: Razem chce widzieć Ukrainę w Unii jako równoprawnego członka wspólnoty, wchodzącego na uczciwych zasadach, a nie jako zaplecze taniej pracy.

Źródła i dalsza lektura

Euro pod warunkiem: dlaczego Razem odrzuca dzisiejszą strefę, ale samej wspólnej waluty nie przekreśla

Fri, 17 Jul 2026 09:00:00 +0200

Stanowisko Razem wobec wspólnej waluty bywa upraszczane do prostego „nie". W istocie jest warunkowe i pragmatyczne. Partia opowiada się przeciwko przyjęciu euro w obecnym kształcie, bo źle zaprojektowana unia walutowa — pozbawiona mechanizmów chroniących słabsze gospodarki przed szokami zewnętrznymi — pogłębia różnice między gromadzącym kapitał centrum a peryferiami. U podstaw tej wstrzemięźliwości leży rachunek ryzyka dla rynku pracy, a nie spór o abstrakcyjną „utratę suwerenności" — dokładnie tak, jak formułuje to cytowane niżej stanowisko z 2015 roku. Zreformowaną, prawdziwie solidarną strefę euro Razem zapowiada poprzeć. To stanowisko przyjęte przez Radę Krajową w 2015 roku i wciąż obowiązujące — program z 2025 roku sprawy przyjęcia euro wprost nie porusza.

Na czym polega wada konstrukcyjna

Argument Razem dotyczy samej architektury unii walutowej. Kraje strefy euro dzielą jedną walutę i jedną politykę pieniężną, ale zachowują odrębne budżety i gospodarki o bardzo różnej wydajności. Kiedy przychodzi kryzys, słabsza gospodarka nie może już zareagować własnym kursem walutowym ani własną stopą procentową — a wspólnych mechanizmów, które zamortyzowałyby cios, w pierwotnej konstrukcji zabrakło. Efekt bywa odwrotny do obiecywanej konwergencji: zamiast doganiać centrum, peryferie zostają w tyle. Analizy pokazują, że przynależność do wspólnego obszaru walutowego nie przyniosła oczekiwanego zbliżenia poziomów rozwoju, a kryzys finansowy i kryzys zadłużeniowy jeszcze te różnice pogłębiły (SWP — Divergence and Diversity in the Euro Area).

Ten mechanizm rozegrał się dokładnie tak, jak opisują go podręczniki: w pierwszych latach euro kapitał płynął z centrum na peryferie, napędzając konsumpcję i boomy mieszkaniowe; gdy w czasie kryzysu przepływy gwałtownie się odwróciły, gospodarki peryferii wpadły w głębokie recesje (SWP). Politykę Europejskiego Banku Centralnego, który — skrępowany monetarystyczną doktryną — długo nie wspierał ożywienia tak, jak robiły to inne banki centralne świata, Razem wskazywało jako czynnik pogarszający sytuację (Partia Razem, 2015).

Grecja i Hiszpania: co pokazał kryzys

Najdobitniej kosztów wadliwej konstrukcji doświadczyły Grecja i Hiszpania. W szczycie kryzysu bezrobocie sięgnęło tam poziomów nieznanych w rozwiniętych gospodarkach Zachodu: w Grecji 27,5% w 2013 roku, w Hiszpanii 24,8% w 2012 roku — ponad jedna czwarta zdolnych do pracy bez zatrudnienia (Eurostat — stopa bezrobocia, seria une_rt_a). Razem już w 2015 roku ostrzegało, że przy ówczesnych zasadach funkcjonowania strefy euro nieprzygotowane przyjęcie wspólnej waluty groziłoby polskiemu rynkowi pracy podobnie druzgocącymi następstwami (Partia Razem, 2015).

To ostrzeżenie o różnicach między centrum a peryferiami wraca w programie z 2025 roku, choć już nie w kontekście waluty. Razem zapowiada, że skończy z podziałem na „gromadzące kapitał centrum i peryferia, które są montownią i rynkiem zbytu" — ta sama logika, która każe partii ostrożnie podchodzić do wspólnej waluty bez mechanizmów ochronnych. Szerzej o tym, jak reguły unijne utrudniają peryferiom domykanie dystansu, piszemy w tekście o renegocjacji reguł fiskalnych.

Co proponuje Razem

Stanowisko partii jest warunkowe i wciąż aktualne — sprzeciw dotyczy dzisiejszego kształtu unii walutowej, nie samej idei:

Dlatego opowiadamy się przeciwko przyjęciu euro w obecnym kształcie. Nie jest to z naszej strony pryncypialny sprzeciw wobec „utraty suwerenności", a pragmatyczny wybór. Jeśli zreformowana strefa euro stanie się prawdziwie solidarna, jeśli będzie w stanie skutecznie powstrzymywać kryzysy gospodarcze i chronić obywateli przed ich skutkami – przystąpienie do takiej unii walutowej poprzemy z pełnym przekonaniem.— Partia Razem, stanowisko w sprawie integracji europejskiej (Rada Krajowa, 27–28 czerwca 2015), partiarazem.pl

Z tego wynikają jasne warunki brzegowe:

Warunek, nie zakaz — Razem nie odrzuca euro na zawsze; wiąże swoje poparcie z reformą, która wyposaży strefę w mechanizmy ochronne.
Ochrona słabszych gospodarek — unia walutowa musi mieć narzędzia amortyzujące szoki zewnętrzne, żeby wspólna waluta nie pogłębiała różnic centrum–peryferie.
Priorytet rynku pracy — miarą jest los pracownic i pracowników, a nie prestiż przynależności do klubu; doświadczenie Grecji i Hiszpanii wyznacza ryzyko, którego partia nie chce powtórzyć w Polsce.
Solidarność zamiast doktryny — banki i instytucje unii walutowej mają aktywnie powstrzymywać kryzysy i chronić obywateli przed ich skutkami, a nie trzymać się sztywnej ortodoksji.

Do czasu takiej reformy stanowisko pozostaje wstrzemięźliwe, ale nie zamknięte na przyszłość: solidarną unię walutową, zdolną chronić słabsze gospodarki, Razem zapowiada poprzeć.

Źródła i dalsza lektura

Bruksela słucha lobbystów. Ilu ich jest i za ile — i co chce z tym zrobić Razem

Wed, 15 Jul 2026 09:00:00 +0200

Instytucje Unii, którym brakuje demokratycznej legitymacji, są bardziej skłonne słuchać lobbystów biznesu niż głosu obywatelek i obywateli — to diagnoza, którą Razem stawia od lat, a którą skala brukselskiego lobbingu czyni namacalną. W Brukseli działa dziś około 25 tysięcy lobbystów, a same korporacje i ich stowarzyszenia wydały w 2024 roku na wpływanie na politykę Unii około 1,3 miliarda euro. Razem chce ograniczyć wpływ korporacyjnych grup nacisku, bo dopóki dostęp do procesu legislacyjnego zależy od zasobności, dopóty prawo unijne powstaje bliżej interesów wielkiego kapitału niż codziennych spraw wyborców.

Ile naprawdę waży lobbing w Brukseli

Widać to na trzech poziomach naraz. W Brukseli pracuje dziś około 25 tysięcy lobbystów wpływających na regulacje od ochrony środowiska po prywatność w sieci (Corporate Europe Observatory); w 2024 roku wydali na oddziaływanie na Unię łącznie około 1,3 miliarda euro, w przeważającej części ze strony korporacji i ich zrzeszeń (LobbyControl, za Corporate Europe Observatory); a nakłady te są silnie skoncentrowane — same 162 korporacje i stowarzyszenia branżowe zadeklarowały co najmniej 343 miliony euro rocznych wydatków, o jedną trzecią więcej niż w 2020 roku (Corporate Europe Observatory).

Te dane pochodzą z Rejestru Służącego Przejrzystości — wspólnego wykazu Parlamentu i Komisji, w którym podmioty lobbujące deklarują swoją aktywność i wydatki. Rejestr jest narzędziem pożytecznym, ale niepełnym: obejmuje głównie tych, którzy deklarują wydatki rzędu miliona euro i więcej, więc rzeczywista suma korporacyjnych nakładów jest wyższa, a część interesów swoje deklaracje zaniża (Corporate Europe Observatory). Nawet te oficjalne liczby, choć ogromne, pokazują więc tylko część obrazu — rejestr obejmuje głównie największych graczy.

Dlaczego lobbing to problem ustrojowy

Nierówny dostęp do decydentów przekłada się na treść prawa. Razem opisało ten mechanizm przy okazji negocjacji umowy TTIP, którą przez dwa lata prowadzono w tajemnicy przed obywatelami, a której zapisy — od prywatnych trybunałów arbitrażowych po Radę ds. Współpracy Regulacyjnej z rocznym wyprzedzeniem oglądającą plany ustawodawcze — służyły przede wszystkim korporacjom (Partia Razem, stanowisko w sprawie TTIP, 2015). Jak działały te trybunały i dlaczego pozwalały pozywać państwa za decyzje podnoszące standardy ochronne, rozkładamy w tekście o mechanizmie ISDS.

Diagnoza jest przy tym starsza niż spór o TTIP. Już w stanowisku w sprawie integracji europejskiej z 2015 roku Razem wskazywało, że brak demokratycznej legitymacji instytucji zarządzających Unią sprawia, iż są one skłonne słuchać lobbystów biznesu — a negocjacje TTIP podano jako sztandarowy przykład (Partia Razem, 2015). Ograniczenie wpływu lobbies i wzmocnienie organów z mandatu wyborczego to dwie strony tej samej reformy — dlatego Razem łączy je z postulatem przyznania Parlamentowi Europejskiemu inicjatywy legislacyjnej.

Co proponuje Razem

Program zapisuje postulat krótko i wiąże go z interesem koncernów:

Ograniczymy wpływy lobbystów w Unii Europejskiej.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Silna Polska w sprawiedliwej Europie”, pkt 1, partiarazem.pl

We wstępie do tego samego rozdziału program dodaje, że Razem „przeciwstawi się interesom wielkich koncernów i ich lobbystów". Praktycznie oznacza to kilka rzeczy:

Ograniczenie przewagi kapitału w dostępie do decydentów — instytucje unijne mają odpowiadać wyborcom, a nie tym, których stać na najliczniejsze zespoły lobbingowe.
Wzmocnienie organów z mandatu wyborczego — realna inicjatywa legislacyjna Parlamentu Europejskiego przesuwa punkt ciężkości z zakulisowego wpływu na jawną, wybieralną politykę.
Przejrzystość jako warunek kontroli — bez pełnej wiedzy o tym, kto, na co i za ile lobbuje, obywatelska kontrola nad procesem legislacyjnym pozostaje iluzoryczna.
Ochrona standardów przed deregulacją — sprzeciw wobec umów w typie TTIP, które pod hasłem znoszenia „barier w handlu" oddawałyby korporacjom kontrolę nad polityką publiczną.

Program nie rozpisuje jeszcze szczegółowego mechanizmu — twardej definicji „ograniczenia wpływów". Kierunek jest jednak wyraźny: przesunąć ciężar unijnej polityki z zakulisowego nacisku ku instytucjom, które odpowiadają przed wyborcami.

Źródła i dalsza lektura

Jedyna wybieralna instytucja UE nie może sama zgłaszać ustaw. Razem chce to zmienić

Mon, 13 Jul 2026 09:00:00 +0200

Do Parlamentu Europejskiego wybieramy 720 posłanek i posłów w powszechnych wyborach co pięć lat (Parlament Europejski — skład). To jedyna instytucja Unii, którą obywatele wyłaniają bezpośrednio. A mimo to Parlament nie może z własnej inicjatywy złożyć projektu ustawy — prawo zgłaszania aktów prawnych ma niemal wyłącznie Komisja Europejska, organ mianowany. Parlament może jedynie zwrócić się do Komisji z wnioskiem o przygotowanie projektu, a ta nie ma obowiązku się do niego zastosować. Razem chce ten paradoks usunąć: przyznać Parlamentowi realną inicjatywę legislacyjną, żeby o kierunku unijnego prawa współdecydował organ pochodzący z wyborów.

Kto naprawdę pisze unijne prawo

Zgodnie z art. 17 ust. 2 Traktatu o Unii Europejskiej akt ustawodawczy Unii może zostać przyjęty „wyłącznie na wniosek Komisji", o ile traktaty nie stanowią inaczej (EUR-Lex — Traktat o UE). To Komisja ma więc niemal monopol na inicjatywę. Parlamentowi traktat z Lizbony zostawił jedynie narzędzie z art. 225 TFUE: może większością głosów zażądać od Komisji przedłożenia projektu w danej sprawie. Kluczowe słowo brzmi „zażądać" — bo wniosek jest prawnie niewiążący, a Komisja musi co najwyżej „poinformować Parlament o przyczynach" odmowy (Parlament Europejski — kompetencje).

W praktyce współpraca bywa lepsza, niż wynika z liter traktatu — w jednej z ostatnich kadencji Komisja uznała potrzebę podjęcia prac legislacyjnych we wszystkich poza dwoma z 25 wniosków Parlamentu (Parlament Europejski — prawo inicjatywy, analiza EPRS). Ta praktyka opiera się jednak na dobrej woli Komisji, a nie na wiążącym obowiązku. Dopóki decyzja o tym, czy pomysł deputowanych w ogóle wejdzie na ścieżkę legislacyjną, należy do organu mianowanego, wybór obywateli waży w unijnym prawie mniej, niż powinien.

Na czym polega deficyt demokratyczny

To zresztą pojęcie z oficjalnego słownika instytucjonalnego samej Unii. „Deficyt demokratyczny" odnosi się do zarzutu, że proces decyzyjny Wspólnoty jest zbyt oddalony od obywateli — między innymi dlatego, że jedyna wybieralna instytucja ma ograniczone uprawnienia legislacyjne (EUR-Lex — deficyt demokratyczny). Sam Parlament od czasów traktatu z Maastricht domagał się dla siebie pełnego prawa inicjatywy, niezależnego od Komisji, właśnie po to, by ten deficyt zniwelować (EPRS).

Dla Razem to część większej diagnozy. Instytucje unijne, którym brakuje demokratycznej legitymacji, są bardziej skłonne słuchać zorganizowanych grup nacisku niż głosu wyborców — problem, który partia opisała już w 2016 roku i który wciąż dotyczy tego, komu Bruksela realnie odpowiada. Kto dziś ma najłatwiejszy dostęp do procesu legislacyjnego, rozkładamy na czynniki w tekście o wpływie korporacyjnych lobbies na instytucje UE.

Co proponuje Razem

Program wiąże inicjatywę legislacyjną Parlamentu z szerszym postulatem demokratyzacji Unii:

Sprawimy, że instytucje Unii Europejskiej będą bardziej demokratyczne — Parlament Europejski uzyska nowe uprawnienia, w tym inicjatywę legislacyjną.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Silna Polska w sprawiedliwej Europie”, pkt 1, partiarazem.pl

Ten kierunek Razem trzyma od lat. Już w stanowisku w sprawie polityki zagranicznej z 2016 roku partia zapisała, że procesowi integracji „musi towarzyszyć pogłębiona demokratyzacja struktur unijnych" (Partia Razem, 2016). Postulat inicjatywy legislacyjnej to konkretne narzędzie realizujące tę zasadę:

Wybieralny organ współdecyduje o kierunku prawa — projekt zgłoszony przez Parlament nie zależałby od dobrej woli Komisji, lecz wchodził na ścieżkę legislacyjną z mocy prawa.
Domknięcie łańcucha odpowiedzialności — obywatel, który głosuje w wyborach do PE, zyskuje realny wpływ na to, jakie ustawy w ogóle powstają, a nie tylko na to, kto je później poprawia.
Przeciwwaga dla nacisku grup interesu — im silniejsza pozycja instytucji z mandatu wyborczego, tym mniejsza przewaga tych, którzy dziś skuteczniej docierają do Komisji.

Najbliższą okazją jest rewizja traktatów zapowiadana po rozszerzeniu — i to wtedy Razem chce postawić kwestię inicjatywy ustawodawczej Parlamentu na stole. Dziś jedyny organ pochodzący z wyborów może o projekt jedynie wnioskować, a rozstrzyga o nim organ mianowany.

Źródła i dalsza lektura

Reguły fiskalne UE premiują cięcia, a inwestycje traktują jak przewinienie — Razem chce renegocjacji traktatów

Sat, 11 Jul 2026 09:00:00 +0200

Traktatowe reguły fiskalne Unii pilnują dwóch liczb: deficyt sektora finansów publicznych ma nie przekraczać 3% PKB, a dług — 60% PKB. Problem w tym, że te progi nie odróżniają złotówki wydanej na bieżącą konsumpcję od złotówki włożonej w linię kolejową, sieć energetyczną czy szkołę, która zwróci się przez dekady. Państwo, które chce pożyczyć na inwestycję z policzalną stopą zwrotu, uderza w ten sam limit co państwo przejadające budżet. Razem chce to zmienić u źródła — przez renegocjację przestarzałych traktatów, tak by finansowanie inwestycji publicznych z kredytu przestało być traktowane jak fiskalne przewinienie.

Skąd się biorą progi 3% i 60%

Oba pułapy zapisano jeszcze w traktacie z Maastricht i przeniesiono do prawa pierwotnego Unii (Protokół nr 12 do Traktatu o funkcjonowaniu UE). Powstały na początku lat 90., w innej rzeczywistości gospodarczej, i od tego czasu porządkują reformowany co jakiś czas Pakt Stabilności i Wzrostu. Ostatnia rewizja weszła w życie w kwietniu 2024 roku: wprowadziła indywidualne, wieloletnie plany fiskalno-strukturalne dla każdego państwa i ścieżki redukcji długu (kraje o wysokim zadłużeniu mają obniżać relację długu do PKB średnio o co najmniej 1 pkt proc. rocznie) — ale kotwice 3% i 60% zostały nietknięte (Rada UE — reforma zarządzania gospodarczego).

Reforma pokazała zresztą, że w tej konstrukcji da się zrobić wyjątek, kiedy zapadnie polityczna decyzja. Uruchomiona w 2025 roku krajowa klauzula wyjścia pozwala państwom wydać dodatkowo do 1,5% PKB rocznie przez maksymalnie cztery lata — ale wyłącznie na obronność (Rada UE). Skoro reguły potrafią się rozsunąć dla wydatków zbrojeniowych, to samo rozluźnienie dałoby się z równym uzasadnieniem zastosować do modernizacji kolei, ciepłownictwa czy sieci przesyłowych — różnica jest polityczna, nie konstrukcyjna.

Dlaczego to blokuje rozwój

Działa to bardzo bezpośrednio: inwestycja publiczna finansowana z długu — most, tramwaj, termomodernizacja osiedla — w całości obciąża deficyt w roku, w którym się ją realizuje, choć pożytki z niej rozkładają się na dziesięciolecia. Nie istnieje unijna „złota reguła", która wyłączałaby produktywne inwestycje spod limitu deficytu. Rząd, który stoi pod progiem, ma więc twardą zachętę, żeby najpierw ciąć wydatki majątkowe, bo one najłatwiej mieszczą się w jednym roku budżetowym. Ekonomiści od lat wskazują, że reguły w tym kształcie dławią wzrost, spychając ciężar dostosowania właśnie na inwestycje (Social Europe — jak reguły fiskalne dławią wzrost).

Dla Polski nie jest to problem czysto teoretyczny, choć jego źródło jest inne, niż mogłoby się wydawać. Polski dług sektora rządowego i samorządowego sięgnął w 2024 roku 55,3% PKB — poniżej traktatowego pułapu 60%, po skoku z 49,5% rok wcześniej (Eurostat — dług general government, seria teina225; Notes from Poland, za Eurostatem/MF). Dla porównania w strefie euro relacja długu do PKB przekroczyła w połowie 2024 roku 88% (Eurostat). Polska ma więc realną przestrzeń, żeby pożyczać na rozwój — a mimo to porusza się w gorsecie reguł skrojonych pod zupełnie inne gospodarki. Ile faktycznie ważą decyzje o tym, na co państwa stać, pokazujemy w serwisie Razem dla gospodarki.

Co proponuje Razem

Program zapisuje ten postulat i łączy go z ambicją Unii, w której Polska nie czeka w przedpokoju na decyzje zapadające gdzie indziej:

Doprowadzimy do renegocjacji przestarzałych traktatów unijnych, aby ułatwić finansowanie inwestycji publicznych w oparciu o kredyty.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Silna Polska w sprawiedliwej Europie”, pkt 1, partiarazem.pl

Zapowiedź renegocjacji rozkłada się na kilka żądań:

Renegocjacja reguł, nie ich obchodzenie — Razem celuje w zmianę samego prawa pierwotnego, a nie w wyjątek wymuszany kolejnym kryzysem, negocjowany co kilka lat.
Odróżnienie inwestycji od bieżącej konsumpcji — produktywny wydatek majątkowy finansowany z kredytu nie powinien być liczony do limitu deficytu tak samo jak wydatek jednorazowy, bo zwraca się w czasie.
Pogłębienie wspólnych inwestycji strategicznych — program zapowiada zacieśnienie współpracy europejskiej w energetyce, transporcie, mieszkalnictwie i zdrowiu (pkt 2), a to wymaga instrumentów finansowych, których dzisiejsze reguły nie przewidują.
Koniec z modelem „montowni i rynku zbytu" — możliwość inwestowania z długu to warunek, by peryferie Unii mogły domykać dystans do centrum, zamiast konserwować go cięciami.

Renegocjacja prawa pierwotnego jest procesem długim i wymaga zgody partnerów, ale jej brak skazuje kolejne rządy na to samo: wynegocjowanie doraźnego wyjątku pod naciskiem kolejnego kryzysu, zamiast trwałej zmiany reguły, która ten nacisk wytwarza.