Umorzenie długu Globalnego Południa: sprawiedliwe stosunki zamiast drenażu

Sat, 18 Jul 2026 09:00:00 +0200

Wiele państw Globalnego Południa co roku oddaje wierzycielom więcej, niż jest w stanie wydać na własne szpitale i szkoły. Zapis w programie jest krótki: będziemy dążyć do umorzenia długu zagranicznego szczególnie zadłużonych państw Globalnego Południa. To postulat wyrastający z prostej zasady — sprawiedliwe stosunki gospodarcze między krajami zamiast neokolonialnego drenażu, w którym najbiedniejsi finansują odsetkami dobrobyt najbogatszych.

Jak duży jest ciężar długu?

Ciężar tego długu rośnie z roku na rok i daje się wyrazić w twardych liczbach. Według Banku Światowego w 2023 roku kraje rozwijające się wydały na obsługę zadłużenia zagranicznego rekordowe 1,4 biliona dolarów, bo koszty odsetkowe wspięły się na najwyższy poziom od dwóch dekad (International Debt Report 2024). Same płatności odsetkowe wzrosły o niemal jedną trzecią, do 406 mld USD — dławiąc budżety w obszarach takich jak zdrowie, edukacja i ochrona środowiska. Całkowite zadłużenie zewnętrzne krajów o niskich i średnich dochodach sięgnęło na koniec 2023 roku rekordowych 8,8 biliona dolarów.

Najmocniej ciężar ten odczuwają państwa najuboższe. Państwa uprawnione do pożyczek z Międzynarodowego Stowarzyszenia Rozwoju (IDA) wydały na obsługę długu rekordowe 96,2 mld USD, przeznaczając średnio 6% wpływów z eksportu na spłatę zagranicznych wierzycieli — a w skrajnych przypadkach nawet do 38% (Bank Światowy). Każdy z tych punktów procentowych eksportu przeznaczony na spłatę wierzycieli to środki wyjęte z budżetu zdrowia i edukacji — nakłady, których w najuboższych państwach i tak brakuje.

Dlaczego umorzenie długu to kwestia sprawiedliwości

Razem od lat opisuje ten mechanizm w kategoriach strukturalnych. W stanowisku o polityce zagranicznej partia sprzeciwia się „jakimkolwiek formom neokolonialnego wyzysku względem krajów rozwijających się" i wiąże pokój ze sprawiedliwymi stosunkami handlowymi. Dług działa tu jak pętla: państwo pożycza w twardej walucie, kurs się osuwa, odsetki rosną, więc trzeba pożyczać dalej — a spłata pochłania środki, które mogłyby budować gospodarkę zdolną z długu wyjść. Umorzenie części zobowiązań przerywa tę spiralę i daje przestrzeń na inwestycje w zdrowie, edukację i adaptację klimatyczną, których zablokowanie generuje potem kryzysy, wojny i migracje kosztujące wszystkich.

Ten sam postulat Razem stosuje wobec kraju najbliższego — Ukrainy, którą imperialna agresja Rosji obciążyła długiem w środku odbudowy. Argument rozwija tekst o umorzeniu długu Ukrainy; program traktuje oba przypadki łącznie w tym samym punkcie.

Co proponuje Razem

Będziemy dążyć do umorzenia długu zagranicznego Ukrainy i szczególnie zadłużonych państw Globalnego Południa.— Partia Razem, Deklaracja programowa 2025, rozdz. „Silna Polska w sprawiedliwej Europie”, pkt 6

Kierunek dopełnia stanowisko o polityce zagranicznej, w którym partia zapowiada aktywne działanie „na rzecz demokracji, społeczeństwa obywatelskiego i sprawiedliwych stosunków gospodarczych na świecie". Składają się na to cztery postulaty:

Umorzenie długu szczególnie zadłużonych państw Globalnego Południa — jako narzędzie przerwania spirali zadłużenia, nie jednorazowa jałmużna.
Sprawiedliwe stosunki handlowe i rozwojowe na partnerskich zasadach, skierowane do państw najbardziej ich potrzebujących.
Sprzeciw wobec neokolonialnego wyzysku i zobowiązanie ponadnarodowych korporacji do standardów prawnych, socjalnych i ekologicznych.
Kontekst klimatyczny — bo to kraje najuboższe płacą najwyższą cenę za kryzys, którego nie wywołały, a obsługa długu odbiera im środki na adaptację.

Dla Razem umorzenie długu to element szerszej wizji: globalizacji, której pozytywne skutki stają się udziałem wszystkich ludzi, a nie wąskiej elity.

Źródła i dalsza lektura

Umorzyć dług Ukrainy, żeby obsługa rat nie sabotowała obrony

Wed, 15 Jul 2026 09:00:00 +0200

Kraj, który broni się przed inwazją, nie powinien co miesiąc wybierać między spłatą raty a zakupem amunicji. Dług zagraniczny Ukrainy trzeba umorzyć w całości — tego Razem domaga się wprost. Chodzi nie o gest solidarności, lecz o arytmetykę budżetu wojennego państwa: pieniądze wydane na odsetki od długu to te same środki, których zabraknie na obronę i usługi publiczne.

Dlaczego dług osłabia obronę i odbudowę?

Logikę tę Razem opisał już w pierwszych godzinach inwazji. W stanowisku z 25 lutego 2022 roku partia zwróciła uwagę, że Ukraina na obsługę długu międzynarodowego wydaje więcej niż na obronność, i zaapelowała, by koszty obsługi ukraińskiego długu publicznego przejął w całości Europejski Bank Centralny (Partia Razem, 2022). Rok później, w rocznicowym stanowisku z 24 lutego 2023 roku, sformułowanie stało się jeszcze ostrzejsze: partia nawołuje do całkowitego umorzenia długu zagranicznego Ukrainy, bo osłabia on finansowanie obrony i bieżącego funkcjonowania państwa, a po wojnie konieczność spłaty będzie sabotować odbudowę struktur państwowych i społecznych (Partia Razem, 2023).

Mechanizm jest znany z wielu gospodarek wychodzących z kryzysu. Wysokie raty wypychają z budżetu wydatki na wojsko, szpitale i infrastrukturę, a wierzyciele odzyskują pieniądze kosztem zdolności państwa do przetrwania. W warunkach wojny ten sam schemat oznacza mniej środków na obronę terytorium.

Co już zrobiono z długiem Ukrainy?

Międzynarodowe instytucje częściowo poszły w stronę, którą wskazuje Razem — choć drogą łagodniejszą niż pełne umorzenie. W marcu 2023 roku Międzynarodowy Fundusz Walutowy zatwierdził dla Ukrainy czteroletni program rozszerzonego finansowania (EFF) o wartości 15,6 mld dolarów, jako część pakietu wsparcia sięgającego 115 mld dolarów (MFW, 2023). Program przewidywał restrukturyzację zadłużenia jako warunek przywrócenia jego zdolności do spłaty; kolejne transze Fundusz uruchamiał po przeglądach, m.in. przy szóstej rewizji w grudniu 2024 roku (MFW, 2024).

Najdalej poszła restrukturyzacja obligacji z sierpnia 2024 roku. Ukraina uzgodniła z posiadaczami papierów wymianę 13 serii euroobligacji o łącznej wartości 20,5 mld dolarów, z 37-procentową redukcją wartości nominalnej. Operacja obniżyła zadłużenie o ponad 8,5 mld dolarów, a koszty jego obsługi do 2033 roku o ponad 22 mld dolarów; poparło ją 97,38 proc. obligatariuszy (White & Case, 2024). To najbardziej znacząca operacja oddłużeniowa ostatnich lat, przeprowadzona po to, by uwolnić środki na obronę i odbudowę.

Dlaczego częściowa ulga to jeszcze nie umorzenie

Redukcja o 37 proc. i wydłużenie terminów przynoszą Ukrainie oddech, ale zostawiają dług, który po wojnie znów zacznie ciążyć budżetowi. Restrukturyzacja z 2024 roku zawiera nawet klauzulę, która pozwala wierzycielom odzyskać część umorzonej kwoty, jeśli ukraińska gospodarka odbije się mocniej, niż zakłada MFW. Stanowisko Razem idzie dalej niż taka warunkowa ulga i domaga się rozwiązania trwałego — pełnego umorzenia, które nie wróci jako obciążenie w chwili, gdy kraj będzie odbudowywał zniszczone miasta i sieci.

Postulat łączy się bezpośrednio z pytaniem, kto sfinansuje odbudowę. Jeśli rachunek za wojnę ma ponieść agresor, a nie zaatakowany, to trzeba też zdjąć z Ukrainy ciężar spłacania wierzycieli w chwili, gdy walczy o przetrwanie. Tę samą zasadę — że dług nie może wpychać całych społeczeństw w ubóstwo — Razem stosuje wobec szczególnie zadłużonych państw Globalnego Południa.

Co proponuje Razem

Będziemy dążyć do umorzenia długu zagranicznego Ukrainy i szczególnie zadłużonych państw Globalnego Południa.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Silna Polska w sprawiedliwej Europie”, pkt 6, partiarazem.pl

Całkowite umorzenie długu zagranicznego Ukrainy — rozwiązanie trwałe zamiast warunkowej ulgi, którą wierzyciele mogą częściowo odwrócić.
Obrona przed spłatą — środki, które dziś idą na obsługę zadłużenia, mają zasilać obronność i bieżące funkcjonowanie państwa.
Odbudowa bez pętli długu — po wojnie kraj nie może startować z odbudową, mając na karku raty osłabiające finanse publiczne.
Przejęcie kosztów obsługi przez instytucje europejskie — w stanowisku z 2022 r. Razem wskazał Europejski Bank Centralny jako podmiot, który mógłby przejąć te koszty.

Dlug-Zagraniczny | Razem dla Europy

Umorzenie długu Globalnego Południa: sprawiedliwe stosunki zamiast drenażu

Jak duży jest ciężar długu?

Dlaczego umorzenie długu to kwestia sprawiedliwości

Co proponuje Razem

Źródła i dalsza lektura

Umorzyć dług Ukrainy, żeby obsługa rat nie sabotowała obrony

Dlaczego dług osłabia obronę i odbudowę?

Co już zrobiono z długiem Ukrainy?

Dlaczego częściowa ulga to jeszcze nie umorzenie

Co proponuje Razem

Źródła i dalsza lektura