Deficyt-Demokratyczny | Razem dla Europy

Bruksela słucha lobbystów. Ilu ich jest i za ile — i co chce z tym zrobić Razem

Wed, 15 Jul 2026 09:00:00 +0200

Instytucje Unii, którym brakuje demokratycznej legitymacji, są bardziej skłonne słuchać lobbystów biznesu niż głosu obywatelek i obywateli — to diagnoza, którą Razem stawia od lat, a którą skala brukselskiego lobbingu czyni namacalną. W Brukseli działa dziś około 25 tysięcy lobbystów, a same korporacje i ich stowarzyszenia wydały w 2024 roku na wpływanie na politykę Unii około 1,3 miliarda euro. Razem chce ograniczyć wpływ korporacyjnych grup nacisku, bo dopóki dostęp do procesu legislacyjnego zależy od zasobności, dopóty prawo unijne powstaje bliżej interesów wielkiego kapitału niż codziennych spraw wyborców.

Ile naprawdę waży lobbing w Brukseli

Widać to na trzech poziomach naraz. W Brukseli pracuje dziś około 25 tysięcy lobbystów wpływających na regulacje od ochrony środowiska po prywatność w sieci (Corporate Europe Observatory); w 2024 roku wydali na oddziaływanie na Unię łącznie około 1,3 miliarda euro, w przeważającej części ze strony korporacji i ich zrzeszeń (LobbyControl, za Corporate Europe Observatory); a nakłady te są silnie skoncentrowane — same 162 korporacje i stowarzyszenia branżowe zadeklarowały co najmniej 343 miliony euro rocznych wydatków, o jedną trzecią więcej niż w 2020 roku (Corporate Europe Observatory).

Te dane pochodzą z Rejestru Służącego Przejrzystości — wspólnego wykazu Parlamentu i Komisji, w którym podmioty lobbujące deklarują swoją aktywność i wydatki. Rejestr jest narzędziem pożytecznym, ale niepełnym: obejmuje głównie tych, którzy deklarują wydatki rzędu miliona euro i więcej, więc rzeczywista suma korporacyjnych nakładów jest wyższa, a część interesów swoje deklaracje zaniża (Corporate Europe Observatory). Nawet te oficjalne liczby, choć ogromne, pokazują więc tylko część obrazu — rejestr obejmuje głównie największych graczy.

Dlaczego lobbing to problem ustrojowy

Nierówny dostęp do decydentów przekłada się na treść prawa. Razem opisało ten mechanizm przy okazji negocjacji umowy TTIP, którą przez dwa lata prowadzono w tajemnicy przed obywatelami, a której zapisy — od prywatnych trybunałów arbitrażowych po Radę ds. Współpracy Regulacyjnej z rocznym wyprzedzeniem oglądającą plany ustawodawcze — służyły przede wszystkim korporacjom (Partia Razem, stanowisko w sprawie TTIP, 2015). Jak działały te trybunały i dlaczego pozwalały pozywać państwa za decyzje podnoszące standardy ochronne, rozkładamy w tekście o mechanizmie ISDS.

Diagnoza jest przy tym starsza niż spór o TTIP. Już w stanowisku w sprawie integracji europejskiej z 2015 roku Razem wskazywało, że brak demokratycznej legitymacji instytucji zarządzających Unią sprawia, iż są one skłonne słuchać lobbystów biznesu — a negocjacje TTIP podano jako sztandarowy przykład (Partia Razem, 2015). Ograniczenie wpływu lobbies i wzmocnienie organów z mandatu wyborczego to dwie strony tej samej reformy — dlatego Razem łączy je z postulatem przyznania Parlamentowi Europejskiemu inicjatywy legislacyjnej.

Co proponuje Razem

Program zapisuje postulat krótko i wiąże go z interesem koncernów:

Ograniczymy wpływy lobbystów w Unii Europejskiej.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Silna Polska w sprawiedliwej Europie”, pkt 1, partiarazem.pl

We wstępie do tego samego rozdziału program dodaje, że Razem „przeciwstawi się interesom wielkich koncernów i ich lobbystów". Praktycznie oznacza to kilka rzeczy:

Ograniczenie przewagi kapitału w dostępie do decydentów — instytucje unijne mają odpowiadać wyborcom, a nie tym, których stać na najliczniejsze zespoły lobbingowe.
Wzmocnienie organów z mandatu wyborczego — realna inicjatywa legislacyjna Parlamentu Europejskiego przesuwa punkt ciężkości z zakulisowego wpływu na jawną, wybieralną politykę.
Przejrzystość jako warunek kontroli — bez pełnej wiedzy o tym, kto, na co i za ile lobbuje, obywatelska kontrola nad procesem legislacyjnym pozostaje iluzoryczna.
Ochrona standardów przed deregulacją — sprzeciw wobec umów w typie TTIP, które pod hasłem znoszenia „barier w handlu" oddawałyby korporacjom kontrolę nad polityką publiczną.

Program nie rozpisuje jeszcze szczegółowego mechanizmu — twardej definicji „ograniczenia wpływów". Kierunek jest jednak wyraźny: przesunąć ciężar unijnej polityki z zakulisowego nacisku ku instytucjom, które odpowiadają przed wyborcami.

Źródła i dalsza lektura

Jedyna wybieralna instytucja UE nie może sama zgłaszać ustaw. Razem chce to zmienić

Mon, 13 Jul 2026 09:00:00 +0200

Do Parlamentu Europejskiego wybieramy 720 posłanek i posłów w powszechnych wyborach co pięć lat (Parlament Europejski — skład). To jedyna instytucja Unii, którą obywatele wyłaniają bezpośrednio. A mimo to Parlament nie może z własnej inicjatywy złożyć projektu ustawy — prawo zgłaszania aktów prawnych ma niemal wyłącznie Komisja Europejska, organ mianowany. Parlament może jedynie zwrócić się do Komisji z wnioskiem o przygotowanie projektu, a ta nie ma obowiązku się do niego zastosować. Razem chce ten paradoks usunąć: przyznać Parlamentowi realną inicjatywę legislacyjną, żeby o kierunku unijnego prawa współdecydował organ pochodzący z wyborów.

Kto naprawdę pisze unijne prawo

Zgodnie z art. 17 ust. 2 Traktatu o Unii Europejskiej akt ustawodawczy Unii może zostać przyjęty „wyłącznie na wniosek Komisji", o ile traktaty nie stanowią inaczej (EUR-Lex — Traktat o UE). To Komisja ma więc niemal monopol na inicjatywę. Parlamentowi traktat z Lizbony zostawił jedynie narzędzie z art. 225 TFUE: może większością głosów zażądać od Komisji przedłożenia projektu w danej sprawie. Kluczowe słowo brzmi „zażądać" — bo wniosek jest prawnie niewiążący, a Komisja musi co najwyżej „poinformować Parlament o przyczynach" odmowy (Parlament Europejski — kompetencje).

W praktyce współpraca bywa lepsza, niż wynika z liter traktatu — w jednej z ostatnich kadencji Komisja uznała potrzebę podjęcia prac legislacyjnych we wszystkich poza dwoma z 25 wniosków Parlamentu (Parlament Europejski — prawo inicjatywy, analiza EPRS). Ta praktyka opiera się jednak na dobrej woli Komisji, a nie na wiążącym obowiązku. Dopóki decyzja o tym, czy pomysł deputowanych w ogóle wejdzie na ścieżkę legislacyjną, należy do organu mianowanego, wybór obywateli waży w unijnym prawie mniej, niż powinien.

Na czym polega deficyt demokratyczny

To zresztą pojęcie z oficjalnego słownika instytucjonalnego samej Unii. „Deficyt demokratyczny" odnosi się do zarzutu, że proces decyzyjny Wspólnoty jest zbyt oddalony od obywateli — między innymi dlatego, że jedyna wybieralna instytucja ma ograniczone uprawnienia legislacyjne (EUR-Lex — deficyt demokratyczny). Sam Parlament od czasów traktatu z Maastricht domagał się dla siebie pełnego prawa inicjatywy, niezależnego od Komisji, właśnie po to, by ten deficyt zniwelować (EPRS).

Dla Razem to część większej diagnozy. Instytucje unijne, którym brakuje demokratycznej legitymacji, są bardziej skłonne słuchać zorganizowanych grup nacisku niż głosu wyborców — problem, który partia opisała już w 2016 roku i który wciąż dotyczy tego, komu Bruksela realnie odpowiada. Kto dziś ma najłatwiejszy dostęp do procesu legislacyjnego, rozkładamy na czynniki w tekście o wpływie korporacyjnych lobbies na instytucje UE.

Co proponuje Razem

Program wiąże inicjatywę legislacyjną Parlamentu z szerszym postulatem demokratyzacji Unii:

Sprawimy, że instytucje Unii Europejskiej będą bardziej demokratyczne — Parlament Europejski uzyska nowe uprawnienia, w tym inicjatywę legislacyjną.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Silna Polska w sprawiedliwej Europie”, pkt 1, partiarazem.pl

Ten kierunek Razem trzyma od lat. Już w stanowisku w sprawie polityki zagranicznej z 2016 roku partia zapisała, że procesowi integracji „musi towarzyszyć pogłębiona demokratyzacja struktur unijnych" (Partia Razem, 2016). Postulat inicjatywy legislacyjnej to konkretne narzędzie realizujące tę zasadę:

Wybieralny organ współdecyduje o kierunku prawa — projekt zgłoszony przez Parlament nie zależałby od dobrej woli Komisji, lecz wchodził na ścieżkę legislacyjną z mocy prawa.
Domknięcie łańcucha odpowiedzialności — obywatel, który głosuje w wyborach do PE, zyskuje realny wpływ na to, jakie ustawy w ogóle powstają, a nie tylko na to, kto je później poprawia.
Przeciwwaga dla nacisku grup interesu — im silniejsza pozycja instytucji z mandatu wyborczego, tym mniejsza przewaga tych, którzy dziś skuteczniej docierają do Komisji.

Najbliższą okazją jest rewizja traktatów zapowiadana po rozszerzeniu — i to wtedy Razem chce postawić kwestię inicjatywy ustawodawczej Parlamentu na stole. Dziś jedyny organ pochodzący z wyborów może o projekt jedynie wnioskować, a rozstrzyga o nim organ mianowany.