Wiele państw Globalnego Południa co roku oddaje wierzycielom więcej, niż jest w stanie wydać na własne szpitale i szkoły. Zapis w programie jest krótki: będziemy dążyć do umorzenia długu zagranicznego szczególnie zadłużonych państw Globalnego Południa. To postulat wyrastający z prostej zasady — sprawiedliwe stosunki gospodarcze między krajami zamiast neokolonialnego drenażu, w którym najbiedniejsi finansują odsetkami dobrobyt najbogatszych.
Jak duży jest ciężar długu?
Ciężar tego długu rośnie z roku na rok i daje się wyrazić w twardych liczbach. Według Banku Światowego w 2023 roku kraje rozwijające się wydały na obsługę zadłużenia zagranicznego rekordowe 1,4 biliona dolarów, bo koszty odsetkowe wspięły się na najwyższy poziom od dwóch dekad (International Debt Report 2024). Same płatności odsetkowe wzrosły o niemal jedną trzecią, do 406 mld USD — dławiąc budżety w obszarach takich jak zdrowie, edukacja i ochrona środowiska. Całkowite zadłużenie zewnętrzne krajów o niskich i średnich dochodach sięgnęło na koniec 2023 roku rekordowych 8,8 biliona dolarów.
Najmocniej ciężar ten odczuwają państwa najuboższe. Państwa uprawnione do pożyczek z Międzynarodowego Stowarzyszenia Rozwoju (IDA) wydały na obsługę długu rekordowe 96,2 mld USD, przeznaczając średnio 6% wpływów z eksportu na spłatę zagranicznych wierzycieli — a w skrajnych przypadkach nawet do 38% (Bank Światowy). Każdy z tych punktów procentowych eksportu przeznaczony na spłatę wierzycieli to środki wyjęte z budżetu zdrowia i edukacji — nakłady, których w najuboższych państwach i tak brakuje.
Dlaczego umorzenie długu to kwestia sprawiedliwości
Razem od lat opisuje ten mechanizm w kategoriach strukturalnych. W stanowisku o polityce zagranicznej partia sprzeciwia się „jakimkolwiek formom neokolonialnego wyzysku względem krajów rozwijających się" i wiąże pokój ze sprawiedliwymi stosunkami handlowymi. Dług działa tu jak pętla: państwo pożycza w twardej walucie, kurs się osuwa, odsetki rosną, więc trzeba pożyczać dalej — a spłata pochłania środki, które mogłyby budować gospodarkę zdolną z długu wyjść. Umorzenie części zobowiązań przerywa tę spiralę i daje przestrzeń na inwestycje w zdrowie, edukację i adaptację klimatyczną, których zablokowanie generuje potem kryzysy, wojny i migracje kosztujące wszystkich.
Ten sam postulat Razem stosuje wobec kraju najbliższego — Ukrainy, którą imperialna agresja Rosji obciążyła długiem w środku odbudowy. Argument rozwija tekst o umorzeniu długu Ukrainy; program traktuje oba przypadki łącznie w tym samym punkcie.
Co proponuje Razem
Będziemy dążyć do umorzenia długu zagranicznego Ukrainy i szczególnie zadłużonych państw Globalnego Południa.— Partia Razem, Deklaracja programowa 2025, rozdz. „Silna Polska w sprawiedliwej Europie”, pkt 6
Kierunek dopełnia stanowisko o polityce zagranicznej, w którym partia zapowiada aktywne działanie „na rzecz demokracji, społeczeństwa obywatelskiego i sprawiedliwych stosunków gospodarczych na świecie". Składają się na to cztery postulaty:
- Umorzenie długu szczególnie zadłużonych państw Globalnego Południa — jako narzędzie przerwania spirali zadłużenia, nie jednorazowa jałmużna.
- Sprawiedliwe stosunki handlowe i rozwojowe na partnerskich zasadach, skierowane do państw najbardziej ich potrzebujących.
- Sprzeciw wobec neokolonialnego wyzysku i zobowiązanie ponadnarodowych korporacji do standardów prawnych, socjalnych i ekologicznych.
- Kontekst klimatyczny — bo to kraje najuboższe płacą najwyższą cenę za kryzys, którego nie wywołały, a obsługa długu odbiera im środki na adaptację.
Dla Razem umorzenie długu to element szerszej wizji: globalizacji, której pozytywne skutki stają się udziałem wszystkich ludzi, a nie wąskiej elity.
Źródła i dalsza lektura
- Partia Razem — deklaracja programowa, rozdz. „Silna Polska w sprawiedliwej Europie" (pkt 6)
- Partia Razem — stanowisko w sprawie polityki zagranicznej (sprzeciw wobec neokolonialnego wyzysku)
- Bank Światowy — International Debt Report 2024 (1,4 bln USD obsługi długu, 406 mld USD odsetek, 8,8 bln USD zadłużenia)
- Bank Światowy — International Debt Report (portal danych o zadłużeniu)