Żądanie, by migrant wyparł się języka, religii i pochodzenia, rzadko owocuje lojalnością — częściej spycha człowieka na margines społeczeństwa, a stamtąd blisko już do podziałów, które ta polityka miała rzekomo zażegnać. Dla Razem dobrze prowadzona strategia integracyjna opiera się na współistnieniu różnych kultur, a nie na wymuszaniu porzucenia własnych korzeni. Chodzi o to, by uczyć języka i kultury polskiej, a zarazem nie wymazywać przymusowo tożsamości, z którą ludzie przyjeżdżają. To rozróżnienie ma praktyczne konsekwencje, bo od niego zależy, czy powtórzymy błędy Europy Zachodniej, czy je ominiemy.
Blisko milion osób już w Polsce: skala wyzwania
Na koniec kwietnia 2024 roku Polska miała prawie 954 tys. beneficjentów ochrony czasowej z Ukrainy — drugą największą liczbę w całej Unii Europejskiej, po Niemczech (Eurostat). Do tego dochodzi ponad milion cudzoziemców pracujących legalnie i płacących składki (ZUS, koniec 2024 — 1,193 mln ubezpieczonych). Integracja tych ludzi dzieje się już teraz, na każdym poziomie kontaktu z państwem — w urzędzie, w szkole i na rynku pracy — więc administracja mierzy się z nią na co dzień, długo zanim stanie się tematem przyszłych scenariuszy.
Co mówią dane o integracji?
Integracja w Polsce i Europie Środkowej wypada na tle kontynentu lepiej, niż sugerowałaby tonacja debaty publicznej. Według wspólnego raportu OECD i Komisji Europejskiej „Settling In 2023” w krajach UE 62% imigrantów deklaruje co najmniej zaawansowaną znajomość języka kraju przyjmującego, a odsetek ten należy do najwyższych właśnie w Europie Środkowej (OECD/KE, „Indicators of Immigrant Integration 2023”).
Kluczowy jest jednak inny wynik: znajomość języka rośnie z czasem pobytu i z dostępem do nauki. Osoby osiedlone deklarują zaawansowaną znajomość języka niemal dwukrotnie częściej niż niedawno przybyłe (70% wobec 40% w UE), a udział w kursach językowych podnosi szansę na dobrą znajomość języka u tych, którzy przyjechali ze słabszym startem (OECD/KE, „Settling In 2023”). Znaczy to, że o tempie integracji decydują czas pobytu i dostęp do wsparcia, a nie przymus: państwo, które inwestuje w kursy języka i sprawną obsługę urzędową, dostaje wymierny efekt.
Dlaczego asymilacja produkuje podziały?
W stanowisku z 21 października 2024 roku Razem zarzuca rządowej strategii, że „myli politykę integracyjną z asymilacyjną” — straszy sytuacją na zachodzie Europy, a jednocześnie „powiela błędy, które do niej doprowadziły”. Mechanizm jest znany z badań nad europejskimi przedmieściami: przymusowa asymilacja, zamiast tworzyć „harmonijne społeczeństwo”, umacnia podziały i odcina mniejszości od reszty, tworząc — jak ujmuje to partia — „podatny grunt dla ekstremistów religijnych”.
Stąd sprzeciw Razem wobec dwóch rozwiązań rządowej strategii. Pierwsze to program przeciwdziałania radykalizacji religijnej, który — jak pisze partia — „skupia się wyłącznie na cudzoziemcach” i „jest nieuczciwym faworyzowaniem jednej grupy religijnej”. Drugie to profil Centrów Integracji Cudzoziemców nastawionych głównie na obywateli Ukrainy i Białorusi, co — jak ostrzega Razem — „niesie ryzyko wykluczenia innych narodowości obecnych w Polsce”. Integracja, żeby działała, musi obejmować wszystkich, zamiast wybierać, kogo się integruje. Praktyczną stronę wchodzenia migrantów na rynek pracy opisujemy w tekście o rynku pracy cudzoziemców.
Co proponuje Razem
Zapewnimy sprawne mechanizmy integracji obcokrajowców. Zwiększymy liczbę tłumaczy w urzędach ds. cudzoziemców oraz możliwość nauki języka i kultury polskiej.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Silna Polska w sprawiedliwej Europie”, pkt 9, partiarazem.pl
- Integracja przez współistnienie kultur — nauka języka i kultury polskiej z miejscem na złożone tożsamości, bez wymuszania porzucenia korzeni.
- Sprawne mechanizmy integracji — więcej tłumaczy w urzędach ds. cudzoziemców i realny dostęp do kursów językowych, bo to one dają mierzalny efekt.
- Programy dla wszystkich, nie dla wybranych narodowości — bez wykluczania grup spoza Ukrainy i Białorusi.
- Koniec mylenia integracji z asymilacją — przymusowa asymilacja umacnia podziały i wypycha mniejszości na margines, zamiast budować zapowiadaną spójność.
Pozostałe wątki polityki migracyjnej zbieramy w dziale Migracje i azyl.
Źródła i dalsza lektura
- Eurostat — beneficjenci ochrony czasowej z Ukrainy (kwiecień 2024, Polska druga w UE)
- OECD / Komisja Europejska — „Indicators of Immigrant Integration 2023: Settling In”
- Partia Razem — stanowisko ws. strategii migracyjnej rządu (2024)
- Partia Razem — program, rozdz. „Silna Polska w sprawiedliwej Europie”