Artykuły | Razem dla Europy

Skarga RPA przeciw Izraelowi w Hadze: dlaczego Razem chce, by Polska ją poparła

Mon, 20 Jul 2026 09:00:00 +0200

29 grudnia 2023 roku Republika Południowej Afryki wniosła przeciwko Izraelowi skargę przed Międzynarodowym Trybunałem Sprawiedliwości, zarzucając mu naruszenie Konwencji w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa. Partia Razem zajęła jasne stanowisko: polski rząd powinien przystąpić do postępowania i poprzeć skargę. Skarga nie przesądza wyroku: o tym, czy działania Izraela w Gazie spełniają prawną definicję ludobójstwa, ma dopiero rozstrzygnąć sam Trybunał. Rzecz w tym, by państwa, w tym Polska, nie stały bezczynnie wobec sygnałów ostrzegawczych, bo obowiązek zapobiegania ludobójstwu jest zarazem moralny i prawny.

Co zarzuca skarga RPA?

Skarga opiera się na faktach dotyczących skali zniszczeń w Gazie po 7 października 2023 roku oraz na publicznych wypowiedziach izraelskich polityków, wskazujących — zdaniem RPA — na intencję zniszczenia palestyńskiej ludności. Według danych przywołanych w styczniu 2024 roku w izraelskich ostrzałach i inwazji lądowej zginęło wówczas 21 tysięcy Palestynek i Palestyńczyków, w tym 7 tysięcy dzieci, a około 85% populacji Strefy Gazy zostało zmuszonych do ucieczki z domów (stanowisko Razem, styczeń 2024). To liczby ze stanu na początek 2024 roku, kiedy skargę składano.

RPA zwróciła się też o zastosowanie środków tymczasowych. W styczniu 2024 roku Trybunał uznał, że prawa Palestyńczyków wynikające z konwencji o ludobójstwie są „prawdopodobne", i nakazał Izraelowi między innymi zapobiegać aktom ludobójstwa oraz umożliwić dostarczanie pomocy humanitarnej (Amnesty International; MTS, sprawa nr 192). W maju 2024 roku Trybunał nakazał wstrzymanie ofensywy w Rafah (reporterzy rp.pl relacjonujący postanowienie MTS; MTS, sprawa nr 192).

Na czym polega stanowisko Razem?

Partia trzyma dwie rzeczy naraz. Z jednej strony stanowczo potępia ataki na izraelskich cywilów i przetrzymywanie zakładników przez Hamas i inne grupy zbrojne, uznając, że i te czyny powinny być przedmiotem postępowania przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym. Z drugiej — podkreśla, że żaden atak zbrojny nie może usprawiedliwiać naruszenia konwencji o ludobójstwie ani odmawiania ludności cywilnej dostępu do wody, żywności, leków i paliwa.

Razem osadza obecną sytuację w dłuższym kontekście: trwającej od dekad, nielegalnej w świetle prawa międzynarodowego okupacji terytoriów palestyńskich i wieloletniej blokady Gazy. Dlatego partia wezwała polski rząd, by przystąpił nie tylko do sprawy z powództwa RPA, ale też do postępowania opiniodawczego wszczętego przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w sprawie skutków prawnych izraelskiej okupacji. Prawną kwalifikację partia konsekwentnie zostawia sądom — to Trybunał ma orzec, czy doszło do ludobójstwa, i jakie są konsekwencje przedłużającej się okupacji i osadnictwa.

Ta powściągliwość w słowach idzie w parze z konkretnym żądaniem politycznym: naciskiem Unii Europejskiej na Izrael, który przybrał między innymi formę europejskiej inicjatywy o zawieszenie umowy UE–Izrael. Ten sam standard prawa międzynarodowego, którego Razem domaga się wobec Rosji, opisujemy w tekście ścigać zbrodniarzy bez wyjątków.

Dlaczego to ważne dla Polski?

Konwencja o ludobójstwie nakłada na wszystkie państwa-strony obowiązek działania na rzecz zapobiegania zbrodni, a nie tylko jej karania po fakcie. Przystąpienie do postępowania jest więc dla Razem nie gestem wobec jednej ze stron konfliktu, lecz konsekwencją zasady, że globalny porządek oparty na prawie międzynarodowym jest gwarancją bezpieczeństwa wszystkich — także Polski, która sama powołuje się na to prawo, potępiając rosyjską agresję.

Co proponuje Razem

Polska powinna przestrzegać prawa międzynarodowego i ścigać zbrodniarzy wojennych — bez względu na to, czy agresorem jest Rosja, Izrael czy ktokolwiek inny.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Silna Polska w sprawiedliwej Europie”, pkt 4, partiarazem.pl

Przystąpienie Polski do postępowania z powództwa RPA przeciwko Izraelowi przed Międzynarodowym Trybunałem Sprawiedliwości i poparcie skargi.
Przystąpienie do postępowania opiniodawczego ONZ w sprawie skutków prawnych izraelskiej okupacji terytoriów palestyńskich.
Natychmiastowe zawieszenie broni, zakończenie ostrzałów i zapewnienie pomocy humanitarnej jako priorytet.
Rozliczenie zbrodni niezależnie od strony — potępienie ataków Hamasu i przetrzymywania zakładników wraz ze sprzeciwem wobec odpowiedzialności zbiorowej.

Źródła i dalsza lektura

Akcesja Ukrainy do Unii: projekt solidarnościowy, który ma wzmacniać wspólnotę, a nie poszerzać rynek zbytu

Sun, 19 Jul 2026 09:00:00 +0200

Razem popiera przystąpienie Ukrainy do Unii Europejskiej i traktuje je jako projekt solidarnościowy — sposób na wzmocnienie europejskiej wspólnoty politycznej i wsparcie ukraińskiego społeczeństwa, nie na pozyskanie taniej siły roboczej i nowego rynku zbytu. To stanowisko partia zapisała już w 2019 roku, zanim akcesja Ukrainy stała się głównym nurtem europejskiej polityki. Warunkiem powodzenia jest, by rozszerzeniu towarzyszyła reforma samej Unii, a integracja opierała się na uczciwych zasadach, w których nie ma miejsca na wyzysk pracowników.

Gdzie jest dziś proces akcesyjny

Droga Ukrainy do Unii przyspieszyła po rosyjskiej pełnoskalowej inwazji. Status kraju kandydującego Ukraina otrzymała 23 czerwca 2022 roku decyzją wszystkich 27 państw członkowskich (Komisja Europejska — ścieżka Ukrainy do UE). Rada Europejska podjęła decyzję o otwarciu negocjacji akcesyjnych 14 grudnia 2023 roku (Rada Europejska — konkluzje z 14–15.12.2023), a formalnie negocjacje ruszyły na pierwszej konferencji międzyrządowej 25 czerwca 2024 roku (Komisja Europejska — otwarcie negocjacji z Ukrainą).

Otwarcie negocjacji jest dopiero początkiem długiego procesu: członkostwo wymaga dostosowania ukraińskiego prawa i instytucji do unijnego dorobku w kilkudziesięciu obszarach, a każdy z nich negocjuje się osobno. Rozszerzenie o kraj wielkości Ukrainy zmieni też samą Unię — jej budżet, mechanizmy decyzyjne, wspólną politykę rolną. Dlatego akcesji nie da się oddzielić od pytania o reformę Unii, które Razem stawia niezależnie od Ukrainy: bardziej demokratyczne instytucje i możliwość finansowania inwestycji publicznych to warunki, żeby rozszerzona Unia w ogóle działała. Piszemy o tym w tekstach o renegocjacji traktatów i uprawnieniach Parlamentu Europejskiego.

Dlaczego „solidarnościowy", a nie „rynek zbytu"

Sedno stanowiska Razem leży w tym, jak integracja ma wyglądać. Partia od lat sprzeciwia się modelowi, w którym kraje Europy Wschodniej wchodzą do wspólnoty jako tania montownia i zaplecze siły roboczej dla bogatszego centrum. W polityce wschodniej z 2019 roku Razem zapisało poparcie dla ukraińskich dążeń do UE obok żądania wsparcia ekonomicznego przez fundusze celowe na „solidarny rozwój publicznych inwestycji zapewniających stabilne i godne zatrudnienie", tak by emigracja z Ukrainy była „realnym wyborem, a nie przymusem" (Partia Razem, polityka wschodnia, 2019).

Ta sama logika łączy akcesję z odbudową kraju zniszczonego wojną. Program z 2025 roku opowiada się za wsparciem odbudowy Ukrainy w oparciu o unijne fundusze celowe oraz majątki rosyjskich oligarchów zajęte na terenie Unii — mechanizmy, które szerzej opisujemy w hubie o wsparciu Ukrainy. Akcesja i odbudowa splatają się w jedno zobowiązanie: droga Ukrainy do Unii ma prowadzić przez odbudowę, która zapewni jej mieszkańcom stabilne i godne zatrudnienie u siebie, tak by wchodziła do wspólnoty jako równoprawny partner, a nie jako rezerwuar taniej pracy.

Co proponuje Razem

Poparcie dla akcesji Ukrainy Razem sformułowało już w 2019 roku i podtrzymuje do dziś:

Popieramy dalszy rozwój demokratycznego państwa prawa i wzmacnianie pluralizmu politycznego w Ukrainie. (…) W konsekwencji wspieramy starania Ukrainy o przyjęcie do Unii Europejskiej i stanie się częścią europejskiej wspólnoty politycznej.— Partia Razem, „Co z polityką wschodnią? Stanowisko Razem” (Rada Krajowa, 8 lipca 2019), partiarazem.pl

Program z 2025 roku dopełnia to zobowiązaniem do wsparcia obronności i odbudowy Ukrainy (rozdz. „Silna Polska w sprawiedliwej Europie", pkt 3). Z obu dokumentów wynikają spójne kierunki:

Akcesja jako projekt solidarnościowy — rozszerzenie ma wzmacniać europejską wspólnotę polityczną, a nie otwierać rynek taniej pracy dla korporacji centrum.
Rozszerzenie razem z reformą Unii — przyjęcie Ukrainy wymusza demokratyzację instytucji i naprawę reguł, bo w obecnym kształcie rozszerzona Unia nie udźwignie własnych ambicji.
Odbudowa z funduszy celowych i majątków oligarchów — droga do członkostwa biegnie przez odbudowę zapewniającą Ukraińcom stabilne, godne zatrudnienie u siebie.
Bez paternalizmu — partnerstwo z Ukrainą Razem buduje na dialogu i równości, odrzucając postawę „starszego brata" pouczającego sąsiadów.

Członkostwo Ukrainy to perspektywa lat, obwarowana twardymi warunkami po obu stronach. Mimo tych zastrzeżeń kierunek pozostaje niezmienny od 2019 roku: Razem chce widzieć Ukrainę w Unii jako równoprawnego członka wspólnoty, wchodzącego na uczciwych zasadach, a nie jako zaplecze taniej pracy.

Źródła i dalsza lektura

Polski trotyl w Gazie: pytanie o współudział i o polskie bezpieczeństwo

Sun, 19 Jul 2026 09:00:00 +0200

Trotyl produkowany w bydgoskim zakładzie Nitro-Chem, eksportowany do Stanów Zjednoczonych, mógł trafiać do bomb używanych w Strefie Gazy. Tę możliwość opisał raport grupy organizacji śledczych, a posłowie Razem Maciej Konieczny i Marta Stożek zapowiedzieli na konferencji pod Ministerstwem Obrony Narodowej, że zbadają w tej sprawie możliwość popełnienia przestępstwa. Sprawa ma dla partii dwa wymiary: współudziału w zbrodniach wobec ludności cywilnej oraz oddania strategicznych, deficytowych zdolności produkcyjnych w czasie, gdy Polska i Europa rozpaczliwie potrzebują amunicji.

Co ustalił raport?

Według relacji z konferencji raport wskazuje, że trotyl z Nitro-Chemu, eksportowany do USA w formie bomb swobodnie spadających, był następnie używany w Gazie. Maciej Konieczny mówił o tym bez ogródek:

Raport wskazuje, że trotyl produkowany w bydgoskim Nitrochemie, eksportowany do Stanów Zjednoczonych, w formie bomb swobodnie spadających, był potem używany w Gazie, podczas tej zbrodni ludobójstwa, z którą mieliśmy do czynienia ze strony państwa Izrael.— Maciej Konieczny, konferencja Razem pod MON, 19 listopada 2025, media.partiarazem.pl

Mocny język cytatu jest wypowiedzią polityka partii. Ocenę prawną, czy w Gazie doszło do ludobójstwa, Razem konsekwentnie pozostawia Międzynarodowemu Trybunałowi Sprawiedliwości, co rozwijamy w tekście skarga RPA przeciwko Izraelowi w Hadze.

Dlaczego to zarazem sprawa polskiego bezpieczeństwa?

Drugi wątek jest równie poważny. Konieczny argumentował, że eksport deficytowego surowca uderza w polskie zdolności obronne:

Mamy poważny problem z produkcją amunicji. Jako Polska nie jesteśmy gotowi nie tylko do wspierania Ukrainy w jej walce z rosyjską napaścią, ale także do obrony siebie samych w przypadku wojny. […] jest ogromnym błędem w naszej ocenie i zagrożeniem dla polskiego bezpieczeństwa, że te wyjątkowe zdolności produkcyjne jakie mamy, ta produkcja trotylu w bydgoskim Nitro-Chemie jest wykorzystywana nie na polskie potrzeby, ale jest eksportowana.— Maciej Konieczny, konferencja Razem pod MON, 19 listopada 2025, media.partiarazem.pl

Partia wskazała, że pierwszy duży kontrakt na eksport trotylu Nitro-Chem podpisał w 2016 roku, za rządów Prawa i Sprawiedliwości, a ostatni — w 2025 roku, już mimo trwającej od lat pełnoskalowej wojny w Ukrainie i wiedzy o sytuacji w Gazie. Konieczny zapowiedział, że jeśli będą ku temu podstawy, Razem złoży zawiadomienie do prokuratury o możliwości popełnienia przestępstwa narażenia zdolności obronnych państwa (materiał prasowy Razem, 19 listopada 2025).

Ten sam surowiec, jak przekonywał poseł, przez blisko dwie dekady mógł służyć produkcji pocisków artyleryjskich, których dziś krytycznie brakuje. Problem deficytu amunicji i suwerenności przemysłu obronnego łączy się tu z postulatem większej samodzielności obronnej Europy, o którym piszemy przy okazji wsparcia obronnego Ukrainy.

Co proponuje Razem

Polska powinna przestrzegać prawa międzynarodowego i ścigać zbrodniarzy wojennych — bez względu na to, czy agresorem jest Rosja, Izrael czy ktokolwiek inny.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Silna Polska w sprawiedliwej Europie”, pkt 4, partiarazem.pl

Zbadanie okoliczności kontraktów Nitro-Chemu i możliwości popełnienia przestępstwa narażenia zdolności obronnych Polski, z zawiadomieniem do prokuratury.
Priorytet dla polskich i europejskich potrzeb obronnych przy strategicznej, deficytowej produkcji, zamiast eksportu surowca w czasie wojny w regionie.
Wyjaśnienie ewentualnego współudziału w zbrodniach wobec ludności cywilnej w Gazie w świetle prawa międzynarodowego.

Źródła i dalsza lektura

Białoruś: solidarność z opozycją, punktowe sankcje na reżim

Sat, 18 Jul 2026 09:00:00 +0200

Partia Razem od lat trzyma się rozróżnienia między reżimem a społeczeństwem: popiera demokratyczną opozycję białoruską i domaga się punktowych sankcji wymierzonych w funkcjonariuszy reżimu Aleksandra Łukaszenki odpowiedzialnych za represje; ich ciężar ma omijać zwykłych ludzi bitych na ulicach Mińska. Solidarność ze społeczeństwem i nacisk na aparat władzy wyrastają tu z tej samej troski — o obywateli, nie o interes elity.

Dlaczego sankcje mają uderzać w funkcjonariuszy, a nie w całe społeczeństwo

Kierunek partia wyznaczyła w dokumencie o polityce wschodniej z 8 lipca 2019 roku. Razem domaga się w nim punktowych sankcji wobec Białorusi piętnujących łamanie praw człowieka — na przykład zakazu wjazdu na terytorium Unii dla wyższych rangą przedstawicieli milicji, Komitetu Bezpieczeństwa Państwowego i sędziów politycznych (Partia Razem, 2019). Sens takiego narzędzia polega na precyzji: uderza w konkretnych sprawców represji, zamiast dławić całe społeczeństwo.

Po uprowadzeniu opozycjonisty Romana Protasiewicza z pokładu pasażerskiego samolotu zmuszonego do lądowania w Mińsku 23 maja 2021 roku partia zaostrzyła ton. W stanowisku z 25 maja 2021 roku Zarząd Krajowy Razem nazwał działania reżimu państwowym terroryzmem i zażądał rozszerzenia sankcji, w szczególności wobec funkcjonariuszy reżimu, oraz natychmiastowego uwolnienia więźniów politycznych (Partia Razem, 2021). Nawet w reakcji na akt tak jawnego bezprawia partia celowała w aparat władzy, nie w mieszkańców kraju.

Skala represji i unijnej odpowiedzi

Nacisk na reżim ma konkretne uzasadnienie w skali prześladowań. Białoruskie Centrum Obrony Praw Człowieka „Wiasna" policzyło, że tylko w 2024 roku w procesach o charakterze politycznym skazano na Białorusi co najmniej 1721 osób (Wiasna), a ponad połowa z nich trafiła do kolonii karnych i więzień (Wiasna, za: Głos znad Niemna, 2024). Skalę i systematyczność represji — tortury, prześladowania dysydentów, tłumienie niezależnych mediów — dokumentuje też Biuro Wysokiego Komisarza ONZ ds. Praw Człowieka (OHCHR).

Unia odpowiedziała mechanizmem, który odpowiada logice punktowych sankcji z programu Razem. Po kolejnej rundzie z marca 2025 roku restrykcje objęły 310 osób i 46 podmiotów (zestawienie środków — Rada UE), poddanych zamrożeniu aktywów i zakazowi wjazdu do UE; na liście są m.in. członkowie Centralnej Komisji Wyborczej, sędziowie i propagandyści reżimu (Rada UE, 2025). Sankcje adresowane są do konkretnych funkcjonariuszy i nie uderzają w białoruską gospodarkę jako taką.

Druga strona: pozytywne wsparcie dla społeczeństwa

Nacisk na aparat represji to w ujęciu Razem tylko połowa polityki wobec Białorusi. Partia podkreśla znaczenie działań pozytywnych — wsparcia demokratycznych i postępowych sił dążących do demokratyzacji kraju oraz dostępu mieszkańców do niezależnych mediów, takich jak Radio Racja, które mają spełniać najwyższe standardy rzetelności i same być wzorcowymi pracodawcami. Solidarność obejmuje też ochronę prześladowanych dysydentów, których państwa Unii powinny wesprzeć.

To rozróżnienie między reżimem a obywatelami przewija się przez całą wschodnią politykę partii. Także w stanowisku z pierwszych godzin inwazji na Ukrainę Razem podkreślał, że obywateli rosyjskich i białoruskich należy wyraźnie odróżnić od niedemokratycznych elit reżimów Putina i Łukaszenki. Ta sama wrażliwość — troska o ludzi, nie o interes aparatu władzy — łączy się z krytyką sposobu, w jaki polskie państwo traktuje osoby uwięzione na granicy; piszemy o tym w tekście o pushbackach na granicy polsko-białoruskiej. Reżim Łukaszenki instrumentalnie wykorzystuje migrantów, ale odpowiedzią nie może być odbieranie im prawa do godnego traktowania.

Co proponuje Razem

Domagamy się punktowych sankcji wobec Białorusi piętnujących łamanie praw człowieka w tym kraju, np. zakazu wjazdu na terytorium Unii Europejskiej dla wyższych rangą przedstawicieli milicji, Komitetu Bezpieczeństwa Państwowego i sędziów politycznych.— Partia Razem, stanowisko „Co z polityką wschodnią?” (2019), sekcja „Ukraina i Białoruś”, pkt 6, partiarazem.pl

Punktowe sankcje na funkcjonariuszy reżimu — zakaz wjazdu i zamrożenie aktywów konkretnych funkcjonariuszy odpowiedzialnych za represje; zwykli obywatele sankcjami nie są objęci.
Odróżnienie reżimu od obywateli — polityka wymierzona w aparat Łukaszenki, przy solidarności ze zwykłymi Białorusinami.
Wsparcie demokratycznej opozycji i dysydentów — pomoc siłom dążącym do demokratyzacji oraz ochrona prześladowanych.
Dostęp do niezależnych mediów — wsparcie nadawców takich jak Radio Racja, rzetelnych i będących wzorcowymi pracodawcami.
Uwolnienie więźniów politycznych — trwały postulat wobec reżimu przetrzymującego setki skazanych w procesach politycznych.

Źródła i dalsza lektura

Dlaczego integracja przez współistnienie kultur działa, a wymuszona asymilacja się nie sprawdza

Sat, 18 Jul 2026 09:00:00 +0200

Żądanie, by migrant wyparł się języka, religii i pochodzenia, rzadko owocuje lojalnością — częściej spycha człowieka na margines społeczeństwa, a stamtąd blisko już do podziałów, które ta polityka miała rzekomo zażegnać. Dla Razem dobrze prowadzona strategia integracyjna opiera się na współistnieniu różnych kultur, a nie na wymuszaniu porzucenia własnych korzeni. Chodzi o to, by uczyć języka i kultury polskiej, a zarazem nie wymazywać przymusowo tożsamości, z którą ludzie przyjeżdżają. To rozróżnienie ma praktyczne konsekwencje, bo od niego zależy, czy powtórzymy błędy Europy Zachodniej, czy je ominiemy.

Ilu migrantów Polska już dziś integruje?

Liczby pokazują, że mówimy o realnej, dużej grupie już obecnej w Polsce. Na koniec kwietnia 2024 roku Polska miała prawie 954 tys. beneficjentów ochrony czasowej z Ukrainy — drugą największą liczbę w całej Unii Europejskiej, po Niemczech (Eurostat). Do tego dochodzi ponad milion cudzoziemców pracujących legalnie i płacących składki. Integracja tych ludzi dzieje się już teraz, na każdym poziomie kontaktu z państwem — w urzędzie, w szkole i na rynku pracy — więc administracja mierzy się z nią na co dzień, długo zanim stanie się tematem przyszłych scenariuszy.

Co mówią dane o integracji?

Wbrew obiegowym lękom, integracja w Polsce i Europie Środkowej wcale nie wypada źle na tle kontynentu. Według wspólnego raportu OECD i Komisji Europejskiej „Settling In 2023” w krajach UE 62% imigrantów deklaruje co najmniej zaawansowaną znajomość języka kraju przyjmującego, a odsetek ten należy do najwyższych właśnie w Europie Środkowej (OECD/KE, „Indicators of Immigrant Integration 2023”).

Kluczowy jest jednak inny wynik: znajomość języka rośnie z czasem pobytu i z dostępem do nauki. Osoby osiedlone deklarują zaawansowaną znajomość języka niemal dwukrotnie częściej niż niedawno przybyłe (70% wobec 40% w UE), a udział w kursach językowych podnosi szansę na dobrą znajomość języka u tych, którzy przyjechali ze słabszym startem (OECD/KE, „Settling In 2023”). Znaczy to, że integracja rośnie z czasem i wsparciem, nie pod przymusem: państwo, które inwestuje w kursy języka i sprawną obsługę urzędową, dostaje wymierny efekt.

Dlaczego asymilacja produkuje podziały?

W stanowisku z 21 października 2024 roku Razem zarzuca rządowej strategii, że „myli politykę integracyjną z asymilacyjną” — straszy sytuacją na zachodzie Europy, a jednocześnie „powiela błędy, które do niej doprowadziły”. Mechanizm jest znany z badań nad europejskimi przedmieściami: przymusowa asymilacja, zamiast tworzyć „harmonijne społeczeństwo”, umacnia podziały i odcina mniejszości od reszty, tworząc — jak ujmuje to partia — „podatny grunt dla ekstremistów religijnych”.

Stąd sprzeciw Razem wobec dwóch rozwiązań rządowej strategii. Pierwsze to program przeciwdziałania radykalizacji religijnej skierowany „wyłącznie na cudzoziemcach”, który partia ocenia jako „nieuczciwe faworyzowanie jednej grupy religijnej”. Drugie to profil Centrów Integracji Cudzoziemców nastawionych głównie na obywateli Ukrainy i Białorusi, co — jak ostrzega Razem — „niesie ryzyko wykluczenia innych narodowości obecnych w Polsce”. Integracja, żeby działała, musi obejmować wszystkich, zamiast wybierać, kogo się integruje. Praktyczną stronę wchodzenia migrantów na rynek pracy opisujemy w tekście o rynku pracy cudzoziemców.

Co proponuje Razem

Zapewnimy sprawne mechanizmy integracji obcokrajowców. Zwiększymy liczbę tłumaczy w urzędach ds. cudzoziemców oraz możliwość nauki języka i kultury polskiej.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Silna Polska w sprawiedliwej Europie”, pkt 9, partiarazem.pl

Integracja przez współistnienie kultur — nauka języka i kultury polskiej z miejscem na złożone tożsamości, bez wymuszania porzucenia korzeni.
Sprawne mechanizmy integracji — więcej tłumaczy w urzędach ds. cudzoziemców i realny dostęp do kursów językowych, bo to one dają mierzalny efekt.
Programy dla wszystkich, nie dla wybranych narodowości — bez wykluczania grup spoza Ukrainy i Białorusi.
Koniec mylenia integracji z asymilacją — przymusowa asymilacja umacnia podziały i wypycha mniejszości na margines, zamiast budować zapowiadaną spójność.

Pozostałe wątki polityki migracyjnej zbieramy w dziale Migracje i azyl.

Źródła i dalsza lektura

Ścigać zbrodniarzy bez wyjątków: Rosja, Izrael czy ktokolwiek inny

Sat, 18 Jul 2026 09:00:00 +0200

Polityka zagraniczna Razem stoi na jednej zasadzie: prawo międzynarodowe obowiązuje tak samo każdego. Polska ma je przestrzegać i ścigać zbrodniarzy wojennych bez względu na to, czy agresorem jest Rosja, Izrael, czy ktokolwiek inny. To brzmi jak oczywistość, ale w praktyce polityki międzynarodowej rzadko nią bywa: sojusze i interesy zwykle decydują o tym, czyje zbrodnie się piętnuje, a czyje przemilcza. Razem odrzuca ten podwójny standard i domaga się jednej miary — dla Kremla i dla każdego innego rządu łamiącego prawo.

Skąd bierze się ta zasada?

Rozdział o polityce zagranicznej nie zostawia miejsca na wyjątki podyktowane geopolityką — zapisuje zasadę wprost:

Polska powinna przestrzegać prawa międzynarodowego i ścigać zbrodniarzy wojennych — bez względu na to, czy agresorem jest Rosja, Izrael czy ktokolwiek inny.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Silna Polska w sprawiedliwej Europie”, pkt 4, partiarazem.pl

Konsekwencja tej zasady jest niewygodna dla każdej ze stron sceny politycznej. Wobec Rosji oznacza żądanie postawienia przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym odpowiedzialnych za zbrodnię agresji i zbrodnie wojenne w Ukrainie — Trybunał wydał nakaz aresztowania Władimira Putina 17 marca 2023 roku (Międzynarodowy Trybunał Karny). Wobec Izraela — poparcie postępowań przed Międzynarodowym Trybunałem Sprawiedliwości i domaganie się, by rząd RP do nich przystąpił.

Ta sama zasada wobec Rosji i wobec Izraela

Spójność widać, gdy zestawić oba przypadki. W sprawie rosyjskiej Razem od pierwszych dni inwazji domagało się zgłoszenia odpowiedzialnych do Międzynarodowego Trybunału Karnego i objęcia ich europejskimi nakazami aresztowania — mechanizm rozpisujemy w tekście ściganie zbrodni wojennych Rosji przed MTK. W sprawie Gazy ta sama logika każe poprzeć skargę RPA przeciwko Izraelowi w Hadze i naciskać na Unię, by wywiązała się z klauzuli praw człowieka w umowie z Izraelem, co przybrało formę europejskiej inicjatywy obywatelskiej.

Zasada obejmuje też potępienie zbrodni popełnianych przez stronę, którą akurat się wspiera. Razem, zdecydowanie stojąc po stronie Ukrainy, potępia zarazem terrorystyczne ataki Hamasu na izraelskich cywilów i przetrzymywanie zakładników. Prawo międzynarodowe zachowuje sens tylko wtedy, gdy stosuje się je wobec wszystkich jednakowo; gdy egzekwuje się je wybiórczo, staje się narzędziem bieżącej rozgrywki.

Dlaczego to leży w polskim interesie?

Polska powołuje się na prawo międzynarodowe, gdy potępia rosyjską agresję i domaga się rozliczenia jej sprawców. Ta sama argumentacja traci wiarygodność, jeśli wobec innych agresorów milkniemy. Globalny porządek oparty na poszanowaniu prawa i godności ludzkiej jest — jak ujmuje to stanowisko partii w sprawie Gazy — gwarantem bezpiecznej przyszłości, także naszej. Wybiórcze stosowanie prawa osłabia je jako narzędzie ochrony słabszych państw, do których w konfrontacji z mocarstwami należy również Polska.

Co proponuje Razem

Jeden standard prawa międzynarodowego wobec wszystkich agresorów, bez wyłączeń podyktowanych sojuszami.
Ściganie sprawców zbrodni w Ukrainie przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym i europejskimi nakazami aresztowania.
Poparcie postępowań przeciwko Izraelowi przed Międzynarodowym Trybunałem Sprawiedliwości i przystąpienie do nich Polski.
Symetryczne potępienie zbrodni niezależnie od tego, która strona się ich dopuszcza, wraz z potępieniem terroru i brania zakładników.
Wzmocnienie międzynarodowego sądownictwa karnego jako trwałego narzędzia rozliczania zbrodni.

Źródła i dalsza lektura

Umorzenie długu Globalnego Południa: sprawiedliwe stosunki zamiast drenażu

Sat, 18 Jul 2026 09:00:00 +0200

Wiele państw Globalnego Południa co roku oddaje wierzycielom więcej, niż jest w stanie wydać na własne szpitale i szkoły. Zapis w programie jest krótki: będziemy dążyć do umorzenia długu zagranicznego szczególnie zadłużonych państw Globalnego Południa. To postulat wyrastający z prostej zasady — sprawiedliwe stosunki gospodarcze między krajami zamiast neokolonialnego drenażu, w którym najbiedniejsi finansują odsetkami dobrobyt najbogatszych.

Jak duży jest ciężar długu?

Ciężar tego długu rośnie z roku na rok i daje się wyrazić w twardych liczbach. Według Banku Światowego w 2023 roku kraje rozwijające się wydały na obsługę zadłużenia zagranicznego rekordowe 1,4 biliona dolarów, bo koszty odsetkowe wspięły się na najwyższy poziom od dwóch dekad (International Debt Report 2024). Same płatności odsetkowe wzrosły o niemal jedną trzecią, do 406 mld USD — dławiąc budżety w obszarach takich jak zdrowie, edukacja i ochrona środowiska. Całkowite zadłużenie zewnętrzne krajów o niskich i średnich dochodach sięgnęło na koniec 2023 roku rekordowych 8,8 biliona dolarów.

Najmocniej ciężar ten odczuwają państwa najuboższe. Państwa uprawnione do pożyczek z Międzynarodowego Stowarzyszenia Rozwoju (IDA) wydały na obsługę długu rekordowe 96,2 mld USD, przeznaczając średnio 6% wpływów z eksportu na spłatę zagranicznych wierzycieli — a w skrajnych przypadkach nawet do 38% (Bank Światowy). Każdy z tych punktów procentowych eksportu przeznaczony na spłatę wierzycieli to środki wyjęte z budżetu zdrowia i edukacji — nakłady, których w najuboższych państwach i tak brakuje.

Dlaczego umorzenie długu to kwestia sprawiedliwości

Razem od lat opisuje ten mechanizm w kategoriach strukturalnych. W stanowisku o polityce zagranicznej partia sprzeciwia się „jakimkolwiek formom neokolonialnego wyzysku względem krajów rozwijających się" i wiąże pokój ze sprawiedliwymi stosunkami handlowymi. Dług działa tu jak pętla: państwo pożycza w twardej walucie, kurs się osuwa, odsetki rosną, więc trzeba pożyczać dalej — a spłata pochłania środki, które mogłyby budować gospodarkę zdolną z długu wyjść. Umorzenie części zobowiązań przerywa tę spiralę i daje przestrzeń na inwestycje w zdrowie, edukację i adaptację klimatyczną, których zablokowanie generuje potem kryzysy, wojny i migracje kosztujące wszystkich.

Ten sam postulat Razem stosuje wobec kraju najbliższego — Ukrainy, którą imperialna agresja Rosji obciążyła długiem w środku odbudowy. Argument rozwija tekst o umorzeniu długu Ukrainy; program traktuje oba przypadki łącznie w tym samym punkcie.

Co proponuje Razem

Będziemy dążyć do umorzenia długu zagranicznego Ukrainy i szczególnie zadłużonych państw Globalnego Południa.— Partia Razem, Deklaracja programowa 2025, rozdz. „Silna Polska w sprawiedliwej Europie”, pkt 6

Kierunek dopełnia stanowisko o polityce zagranicznej, w którym partia zapowiada aktywne działanie „na rzecz demokracji, społeczeństwa obywatelskiego i sprawiedliwych stosunków gospodarczych na świecie". Składają się na to cztery postulaty:

Umorzenie długu szczególnie zadłużonych państw Globalnego Południa — jako narzędzie przerwania spirali zadłużenia, nie jednorazowa jałmużna.
Sprawiedliwe stosunki handlowe i rozwojowe na partnerskich zasadach, skierowane do państw najbardziej ich potrzebujących.
Sprzeciw wobec neokolonialnego wyzysku i zobowiązanie ponadnarodowych korporacji do standardów prawnych, socjalnych i ekologicznych.
Kontekst klimatyczny — bo to kraje najuboższe płacą najwyższą cenę za kryzys, którego nie wywołały, a obsługa długu odbiera im środki na adaptację.

Dla Razem umorzenie długu to element szerszej wizji: globalizacji, której pozytywne skutki stają się udziałem wszystkich ludzi, a nie wąskiej elity.

Źródła i dalsza lektura

Euro pod warunkiem: dlaczego Razem odrzuca dzisiejszą strefę, ale samej wspólnej waluty nie przekreśla

Fri, 17 Jul 2026 09:00:00 +0200

Stanowisko Razem wobec wspólnej waluty bywa upraszczane do prostego „nie". W istocie jest warunkowe i pragmatyczne. Partia opowiada się przeciwko przyjęciu euro w obecnym kształcie, bo źle zaprojektowana unia walutowa — pozbawiona mechanizmów chroniących słabsze gospodarki przed szokami zewnętrznymi — pogłębia różnice między gromadzącym kapitał centrum a peryferiami. U podstaw tej wstrzemięźliwości leży rachunek ryzyka dla rynku pracy, a nie spór o abstrakcyjną „utratę suwerenności" — dokładnie tak, jak formułuje to cytowane niżej stanowisko z 2015 roku. Zreformowaną, prawdziwie solidarną strefę euro Razem zapowiada poprzeć. To stanowisko przyjęte przez Radę Krajową w 2015 roku i wciąż obowiązujące — program z 2025 roku sprawy przyjęcia euro wprost nie porusza.

Na czym polega wada konstrukcyjna

Argument Razem dotyczy samej architektury unii walutowej. Kraje strefy euro dzielą jedną walutę i jedną politykę pieniężną, ale zachowują odrębne budżety i gospodarki o bardzo różnej wydajności. Kiedy przychodzi kryzys, słabsza gospodarka nie może już zareagować własnym kursem walutowym ani własną stopą procentową — a wspólnych mechanizmów, które zamortyzowałyby cios, w pierwotnej konstrukcji zabrakło. Efekt bywa odwrotny do obiecywanej konwergencji: zamiast doganiać centrum, peryferie zostają w tyle. Analizy pokazują, że przynależność do wspólnego obszaru walutowego nie przyniosła oczekiwanego zbliżenia poziomów rozwoju, a kryzys finansowy i kryzys zadłużeniowy jeszcze te różnice pogłębiły (SWP — Divergence and Diversity in the Euro Area).

Ten mechanizm rozegrał się dokładnie tak, jak opisują go podręczniki: w pierwszych latach euro kapitał płynął z centrum na peryferie, napędzając konsumpcję i boomy mieszkaniowe; gdy w czasie kryzysu przepływy gwałtownie się odwróciły, gospodarki peryferii wpadły w głębokie recesje (SWP). Politykę Europejskiego Banku Centralnego, który — skrępowany monetarystyczną doktryną — długo nie wspierał ożywienia tak, jak robiły to inne banki centralne świata, Razem wskazywało jako czynnik pogarszający sytuację (Partia Razem, 2015).

Grecja i Hiszpania: co pokazał kryzys

Najdobitniej kosztów wadliwej konstrukcji doświadczyły Grecja i Hiszpania. W szczycie kryzysu bezrobocie sięgnęło tam poziomów nieznanych w rozwiniętych gospodarkach Zachodu: w Grecji 27,5% w 2013 roku, w Hiszpanii 24,8% w 2012 roku — ponad jedna czwarta zdolnych do pracy bez zatrudnienia (Eurostat — stopa bezrobocia, seria une_rt_a). Razem już w 2015 roku ostrzegało, że przy ówczesnych zasadach funkcjonowania strefy euro nieprzygotowane przyjęcie wspólnej waluty groziłoby polskiemu rynkowi pracy podobnie druzgocącymi następstwami (Partia Razem, 2015).

To ostrzeżenie o różnicach między centrum a peryferiami wraca w programie z 2025 roku, choć już nie w kontekście waluty. Razem zapowiada, że skończy z podziałem na „gromadzące kapitał centrum i peryferia, które są montownią i rynkiem zbytu" — ta sama logika, która każe partii ostrożnie podchodzić do wspólnej waluty bez mechanizmów ochronnych. Szerzej o tym, jak reguły unijne utrudniają peryferiom domykanie dystansu, piszemy w tekście o renegocjacji reguł fiskalnych.

Co proponuje Razem

Stanowisko partii jest warunkowe i wciąż aktualne — sprzeciw dotyczy dzisiejszego kształtu unii walutowej, nie samej idei:

Dlatego opowiadamy się przeciwko przyjęciu euro w obecnym kształcie. Nie jest to z naszej strony pryncypialny sprzeciw wobec „utraty suwerenności", a pragmatyczny wybór. Jeśli zreformowana strefa euro stanie się prawdziwie solidarna, jeśli będzie w stanie skutecznie powstrzymywać kryzysy gospodarcze i chronić obywateli przed ich skutkami – przystąpienie do takiej unii walutowej poprzemy z pełnym przekonaniem.— Partia Razem, stanowisko w sprawie integracji europejskiej (Rada Krajowa, 27–28 czerwca 2015), partiarazem.pl

Z tego wynikają jasne warunki brzegowe:

Warunek, nie zakaz — Razem nie odrzuca euro na zawsze; wiąże swoje poparcie z reformą, która wyposaży strefę w mechanizmy ochronne.
Ochrona słabszych gospodarek — unia walutowa musi mieć narzędzia amortyzujące szoki zewnętrzne, żeby wspólna waluta nie pogłębiała różnic centrum–peryferie.
Priorytet rynku pracy — miarą jest los pracownic i pracowników, a nie prestiż przynależności do klubu; doświadczenie Grecji i Hiszpanii wyznacza ryzyko, którego partia nie chce powtórzyć w Polsce.
Solidarność zamiast doktryny — banki i instytucje unii walutowej mają aktywnie powstrzymywać kryzysy i chronić obywateli przed ich skutkami, a nie trzymać się sztywnej ortodoksji.

Do czasu takiej reformy stanowisko pozostaje wstrzemięźliwe, ale nie zamknięte na przyszłość: solidarną unię walutową, zdolną chronić słabsze gospodarki, Razem zapowiada poprzeć.

Źródła i dalsza lektura

Koniec handlu wjazdem do Schengen: Razem chce uregulować rynek pracy cudzoziemców

Fri, 17 Jul 2026 09:00:00 +0200

Ponad milion cudzoziemców pracuje dziś w Polsce legalnie i płaci składki. Wokół tego rynku wyrósł jednak przemysł pośredników, którzy z wystawiania wiz zrobili sobie model biznesowy, a z pracownika — towar. Razem chce ten rynek uregulować: wyeliminować nieuczciwe agencje, ukrócić korupcję przy wydawaniu wiz i objąć równą, twardo egzekwowaną ochroną prawa pracy każdego pracownika w Polsce, bez względu na obywatelstwo. Celem tej polityki są nie migranci, lecz mechanizm wyzysku, na którym tracą i cudzoziemcy, i polscy pracownicy, i uczciwi pracodawcy.

Ilu cudzoziemców naprawdę pracuje w Polsce?

Na koniec 2024 roku do ubezpieczeń społecznych w ZUS zgłoszonych było 1,193 mln cudzoziemców, o 65 tys. więcej niż rok wcześniej; największą grupę stanowili obywatele Ukrainy — 787,5 tys. (ZUS za: prawo.pl). Dla porównania kilkanaście lat wcześniej ubezpieczonych cudzoziemców było w ZUS wielokrotnie mniej. Legalna, oskładkowana praca cudzoziemców jest więc dziś jednym z realnych filarów polskiego rynku pracy i wpływów do finansów publicznych.

Źródłem patologii nie jest sama migracja zarobkowa, tylko rozdźwięk między liczbą wydanych wiz „pracowniczych” a rzeczywistym podjęciem zatrudnienia — to w tej luce rozwija się handel wjazdem. Jak zauważa Razem w stanowisku z 21 października 2024 roku, „Polska w żaden sposób nie kontroluje, na ile osoby, które otrzymały wizy pracownicze, faktycznie podejmują zatrudnienie”, a statystyki ZUS i Straży Granicznej „sugerują, że mamy do czynienia z nadużyciem systemu na ogromną skalę polegającym na komercyjnej sprzedaży wjazdu do strefy Schengen pod fałszywym pretekstem podjęcia pracy w Polsce”.

Co pokazała afera wizowa?

Skalę patologii obnażyła kontrola Najwyższej Izby Kontroli. NIK negatywnie oceniła nadzór ministra spraw zagranicznych nad działalnością konsularną i stwierdziła 46 nieprawidłowości. W raporcie mowa o nieprawidłowościach przy wydawaniu zezwoleń na pobyt dla ponad 366 tys. obywateli państw muzułmańskich i afrykańskich, a spośród ponad 100 tys. wiz studenckich z lat 2020–2023 w blisko 17 tys. przypadków nie dało się zweryfikować poprawności ich wydania (NIK). Kontrola opisała też „nietransparentny i korupcjogenny mechanizm” wpływania na przyśpieszanie rozpatrywania wniosków wizowych oraz chronione przez resort firmy-pośredników.

Kontrola NIK pokazuje w liczbach dokładnie to, o czym pisze Razem: przeciążony i podatny na korupcję system wizowy „odbija się negatywnie na uczciwych pracodawców oraz stwarza przestrzeń do rozwoju korupcji”. Ofiarą są nie tylko finanse państwa, ale i sami pracownicy, którzy płacą pośrednikom za wjazd, a potem trafiają w tryby wyzysku.

Dlaczego to przede wszystkim sprawa prawa pracy

Razem odróżnia dwie rzeczy, które debata publiczna zwykle myli: uszczelnienie wydawania wiz i ochronę pracowników już obecnych na rynku. Ściganie oszustów wizowych partia chce oprzeć na wymiarze sprawiedliwości — „silniejsze wykorzystanie wymiaru sprawiedliwości do ścigania oszustów wizowych” — a nie na przerzucaniu obowiązku kontroli statusu pobytu na niedofinansowane uczelnie czy pracodawców.

Druga strona to egzekwowanie prawa pracy. Nieuczciwe agencje i platformy wypychają cudzoziemców na umowy śmieciowe, co ciągnie w dół warunki wszystkich. Dlatego, jak podkreśla partia, „stanowcze i uniwersalne egzekwowanie prawa pracy jest najlepszą ochroną nie tylko zagranicznych, ale i polskich pracowników”. Warunkiem jest silna Państwowa Inspekcja Pracy — a ta pozostaje niedofinansowana i pozbawiona mocniejszych uprawnień. Jak fikcyjne zatrudnienie i przymusowe B2B psują cały rynek, opisuje siostrzany serwis Razem dla gospodarki. O równym traktowaniu pracujących z Ukrainy piszemy z kolei w tekście o integracji pracowników z Ukrainy.

Co proponuje Razem

Uregulujemy rynek pracy obcokrajowców i skończymy z nieuczciwymi agencjami pracy i korupcją przy wydawaniu wiz. Wszyscy pracownicy w Polsce, niezależnie od narodowości, muszą być tak samo chronieni prawem pracy.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Silna Polska w sprawiedliwej Europie”, pkt 8, partiarazem.pl

Koniec nieuczciwych pośredników i „komercyjnej sprzedaży wjazdu do strefy Schengen” pod pretekstem pracy.
Ściganie oszustw wizowych przez wymiar sprawiedliwości, a nie przerzucanie kontroli statusu pobytu na uczelnie.
Równa ochrona prawa pracy niezależnie od narodowości — bo wyzysk cudzoziemców obniża standardy dla wszystkich.
Silna, dofinansowana PIP z realnymi uprawnieniami do walki z nieuczciwymi pracodawcami.

Sąsiednie tematy — wizy, agencje pracy, integracja — leżą w dziale Migracje i azyl.

Źródła i dalsza lektura

Praca zgodna z kwalifikacjami i wspólne związki zamiast dumpingu

Fri, 17 Jul 2026 09:00:00 +0200

Kraj przyjął miliony ludzi uciekających przed wojną, a od tego, na jakich warunkach oni pracują, zależy zarówno ich los, jak i stabilność polskiego rynku pracy. Razem stawia sprawę jasno: osoby z Ukrainy powinny pracować zgodnie ze swoimi kwalifikacjami i na równych z Polakami warunkach, zamiast poniżej wykształcenia i za stawki, które ledwo starczają na życie. Narzędziem tej równości mają być wspólne związki zawodowe i jednakowa ochrona prawem pracy, bo dopiero one wytrącają pracodawcom broń, jaką jest wygrywanie jednych pracowników przeciw drugim.

Skąd ta skala i dlaczego to sprawa pracownicza

Ruch ludności po lutym 2022 roku był bezprecedensowy. Do końca stycznia 2024 roku granicę z Ukrainy do Polski przekroczono 18,8 mln razy, a ochroną czasową objęto blisko 1,8 mln osób (Urząd do Spraw Cudzoziemców, 2024). Wielu przybyłych z czasem podjęło legalną pracę: na koniec 2024 roku do ubezpieczeń społecznych w ZUS zgłoszonych było 787,5 tys. obywateli Ukrainy — najliczniejsza grupa wśród ponad 1,19 mln ubezpieczonych cudzoziemców (ZUS, 2024).

Za tymi liczbami kryje się realny problem: część tych osób pracuje poniżej kwalifikacji, bo szybciej znaleźć zajęcie w magazynie niż nostryfikować dyplom. Razem opisał to zjawisko już w stanowisku Rady Krajowej z 30 marca 2022 roku, ostrzegając przed sytuacją, w której pracownicy w Polsce pracują poniżej kwalifikacji za pensję ledwo starczającą na życie (Partia Razem, 2022). Marnuje się przy tym potencjał lekarek, nauczycieli i naukowców, których polskie usługi publiczne akurat potrzebują.

Równe warunki jako tama dla dumpingu

Sednem stanowiska Razem jest fundamentalna równość wszystkich pracujących w Polsce. Kiedy Ukrainka i Polak wykonują tę samą pracę, muszą podlegać tym samym stawkom i tej samej ochronie — inaczej pracodawca zyskuje pokusę, by zatrudniać taniej i słabiej chronioną osobę, a płace lecą w dół dla wszystkich. Partia wskazuje na konkretne mechanizmy wyrównania: umożliwienie pracy zgodnej z wykształceniem i doświadczeniem, intensywne kursy języka polskiego oraz pomoc w przygotowaniu do egzaminów zawodowych dla medyków, nauczycielek i akademików.

Kluczowym narzędziem jest ułatwienie osobom z Ukrainy wstępowania do polskich związków zawodowych. Wspólna reprezentacja pracownicza oznacza, że stawki i warunki negocjuje się solidarnie, ponad podziałem narodowościowym, zamiast pozwalać, by strach o pracę dzielił załogi. Razem wiąże to wprost z odporem wobec „faszystowskich fake newsów i szczucia jednych na drugich": tam, gdzie brakuje równych reguł zatrudnienia, łatwiej i o dumping płacowy, i o propagandę, która tłumaczy pogorszenie warunków obecnością przybyszów.

Ten sam kierunek zapisano w programie partii. Postulat uregulowania rynku pracy obcokrajowców, ukrócenia nieuczciwych agencji pracy i korupcji przy wizach opisujemy szerzej w tekście o rynku pracy cudzoziemców. Dopóki pośrednictwo pozostaje nieuszczelnione, a prawo pracy nieegzekwowane, zasada równych warunków nie przekłada się na realną ochronę pojedynczego pracownika.

Praca zgodna z kwalifikacjami jako oś integracji

Razem traktuje zatrudnienie zgodne z kwalifikacjami jako oś integracji, a nie kwestię wtórną. W stanowisku z 2022 roku partia apelowała, by pobyt uchodźców nie stał się przerwą w życiorysie spędzoną w ciągłej niepewności, lecz etapem stabilizacji i włączenia do budowy wspólnego dobrobytu. Deklaracja programowa dopowiada stronę instytucjonalną: sprawne mechanizmy integracji, więcej tłumaczy w urzędach do spraw cudzoziemców oraz dostęp do nauki języka i kultury polskiej. Integracja rozumiana jest tu jako włączenie na równych prawach, przy zachowaniu podmiotowości przybyłych, a nie przymusowa asymilacja.

Co proponuje Razem

Uregulujemy rynek pracy obcokrajowców i skończymy z nieuczciwymi agencjami pracy i korupcją przy wydawaniu wiz. Wszyscy pracownicy w Polsce, niezależnie od narodowości muszą być tak samo chronieni prawem pracy.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Silna Polska w sprawiedliwej Europie”, pkt 8, partiarazem.pl

Praca zgodna z kwalifikacjami — dostęp do zawodu dla medyków, nauczycielek i naukowców z Ukrainy zamiast marnowania ich potencjału w zajęciach poniżej wykształcenia.
Równe warunki z polskimi pracownikami — te same stawki i ta sama ochrona za tę samą pracę, co odbiera pracodawcom pokusę dumpingu.
Wspólne związki zawodowe — ułatwienie osobom z Ukrainy wstępowania do polskich związków, by płace negocjować solidarnie ponad podziałem narodowościowym.
Sprawna integracja — kursy języka, więcej tłumaczy w urzędach i realne wsparcie w wejściu na rynek pracy, tak by pobyt nie był przerwą w życiorysie.

Źródła i dalsza lektura

Solidarność międzynarodowa Razem: Kurdowie, Chile, Hongkong, Białoruś

Fri, 17 Jul 2026 09:00:00 +0200

Deklaracje o „solidarności" łatwo składać wybiórczo: potępiać łamanie praw człowieka u przeciwnika, a milczeć, gdy dopuszcza się go sojusznik. Razem od lat próbuje trzymać jedną miarę i robi to konsekwentnie, także wtedy, gdy jest to politycznie niewygodne. Prześledzenie stanowisk partii z ostatniej dekady układa się w spójną mapę: solidarność z ludźmi walczącymi o wolność i godność, niezależnie od tego, w którym zakątku świata i przeciw komu się zwraca.

Od Kurdystanu po Hongkong

W 2017 roku Razem poparło kurdyjskie dążenia niepodległościowe i prawo Kurdów do samostanowienia (stanowisko Razem, 2017). Dwa lata później partia stanęła po stronie protestujących w Hongkongu, broniących praworządności i autonomii miasta przed naciskiem Pekinu (stanowisko Razem, 2019). W tym samym okresie Razem wyraziło solidarność z masowymi protestami społecznymi w Chile i z ludźmi broniącymi demokracji w Ameryce Łacińskiej.

Te głosy nie przynosiły partii korzyści w krajowej polityce — dotyczyły spraw odległych, o które nikt w Polsce nie prowadził kampanii. Właśnie dlatego pokazują, że Razem traktuje prawa człowieka jako trwałą zasadę, a nie kartę przetargową w bieżącej rozgrywce.

Wschód: rozróżnienie między reżimem a społeczeństwem

Najbardziej rozbudowaną częścią tej tradycji jest polityka wschodnia. Razem konsekwentnie odróżnia reżimy od społeczeństw. Popiera demokratyczną i postępową opozycję w Białorusi oraz punktowe sankcje uderzające w reżim Alaksandra Łukaszenki, a nie w zwykłych obywateli (stanowisko ws. polityki wschodniej, 2019). Tę samą logikę partia stosowała wobec Rosji, solidaryzując się z ludźmi protestującymi przeciwko reżimowi Władimira Putina (stanowisko Razem, 2021).

Rozróżnienie „reżim kontra naród" ma praktyczne konsekwencje: pozwala jednocześnie twardo potępiać agresję i represje, i nie zamykać drzwi przed obywatelami, którzy sami są ofiarami tych samych władz. Rozwijamy je w tekstach o solidarności z Białorusią i sankcjach wobec reżimu oraz o kryzysie na granicy polsko-białoruskiej.

Wspólny mianownik: prawo międzynarodowe

Wszystkie te stanowiska łączy jedno założenie: prawo międzynarodowe i prawa człowieka obowiązują wszędzie tak samo. To ta sama zasada, która każe Razem popierać skargę RPA przeciwko Izraelowi w Hadze i domagać się ścigania zbrodniarzy bez wyjątków. Solidarność międzynarodowa jest u Razem przedłużeniem tej samej moralnej i prawnej reguły, która spina cały dział polityki zagranicznej.

Co proponuje Razem

Jeden standard praw człowieka wobec wszystkich reżimów, niezależnie od tego, czy są sojusznikami, czy przeciwnikami.
Wsparcie ruchów demokratycznych i wolnościowych — od opozycji białoruskiej po obrońców praworządności na innych kontynentach.
Rozróżnienie reżimu od społeczeństwa — punktowe sankcje wobec władz, solidarność z obywatelami.
Prawo międzynarodowe jako fundament polityki zagranicznej, a nie instrument koniunkturalnej geopolityki.

Źródła i dalsza lektura

TTIP i mechanizm ISDS: dlaczego Razem widział w nim zamach na demokrację

Fri, 17 Jul 2026 09:00:00 +0200

Umowa TTIP — Transatlantyckie Partnerstwo w dziedzinie Handlu i Inwestycji między UE a USA — miała znosić „bariery" w handlu. Partia Razem od początku wskazywała, że wiele z tych barier to po prostu wywalczone demokratycznie standardy: bezpieczeństwo żywności, ochrona zdrowia, środowiska i danych. Najostrzejszy sprzeciw budził jednak zaszyty w umowie mechanizm ISDS — rozstrzyganie sporów inwestor–państwo przed prywatnymi trybunałami arbitrażowymi. W stanowisku z 2015 roku Rada Krajowa Razem oceniła go jako próbę zamachu na demokrację.

Jak działa mechanizm ISDS?

ISDS pozwala zagranicznemu inwestorowi pozwać państwo poza jego własnym sądownictwem — przed trybunał złożony z arbitrów, często prawników pracujących na co dzień dla wielkich korporacji. Podstawą pozwu bywa decyzja polityczna, która uszczupla spodziewane zyski inwestora: podniesienie płacy minimalnej, zaostrzenie norm środowiskowych, wycofanie się z ryzykownej technologii. Sam fakt, że taki pozew grozi budżetowi kosztownym odszkodowaniem, wywołuje efekt mrożący — rządy wahają się przed regulacją, żeby nie narazić się na proces. Razem wskazywał też na powiązaną z TTIP Radę ds. Współpracy Regulacyjnej, której z rocznym wyprzedzeniem miano przedstawiać plany ustawodawcze — czyli poddawać przyszłe prawo wcześniejszej kurateli.

Czy to zagrożenie teoretyczne?

Bynajmniej — skala sporów, które już się toczą, pokazuje, że groźba jest jak najbardziej realna. Do końca 2024 roku UNCTAD naliczyła 1 401 znanych sporów inwestor–państwo wszczętych na podstawie umów inwestycyjnych (UNCTAD, kwiecień 2025). Stawki bywają ogromne: około 60% spraw dotyczy roszczeń od 100 mln dolarów w górę, a w 143 przypadkach inwestorzy żądali ponad miliarda dolarów (UNCTAD — Facts and Figures on ISDS, 2024). Respondentami w takich sporach było już 135 państw i sama Unia Europejska. Sporów przybywa zwłaszcza wokół energetyki i wydobycia — czyli dokładnie tam, gdzie państwa muszą dziś podejmować trudne decyzje klimatyczne.

Czego bał się Razem — i co się potem stało?

Obawy z 2015 roku okazały się trafne. Sam mechanizm ISDS stał się w kolejnych latach przedmiotem szerokiej krytyki, a przy umowie UE–Kanada (CETA) zastąpiono go zreformowanym systemem sądów inwestycyjnych — przyznając pośrednio, że klasyczny arbitraż budził słuszne zastrzeżenia. Negocjacje samego TTIP utknęły, ale logika „traktatu ponad demokracją" wraca przy kolejnych umowach handlowych. Ten sam sprzeciw wobec przedkładania korporacyjnych zysków nad standardy pracownicze, żywnościowe i środowiskowe Razem zgłasza dziś wobec umowy UE–Mercosur — z tym samym pytaniem: kto realnie widział treść i kto poniesie koszt.

Co proponuje Razem

Wszelkie decyzje polityczne, które prowadziłyby do uszczuplenia potencjalnych zysków międzynarodowych korporacji, narażać będą budżety państw czy samorządów na kosztowne procesy i odszkodowania. (…) Oceniamy to jako próbę zamachu na demokrację! Społeczeństwo musi zachować kontrolę nad realizowaną polityką — jej kształt nie może być obwarowany korporacyjnymi przywilejami!— Rada Krajowa Partii Razem, Stanowisko w sprawie TTIP, 2015

Z tego stanowiska wynikają trwałe zasady, którymi Razem mierzy każdą umowę handlową:

Żadnych prywatnych trybunałów ponad sądownictwem publicznym — decyzje o standardach ochronnych i płacach nie mogą być obwarowane groźbą korporacyjnych pozwów.
Jawność negocjacji i pełny dostęp parlamentów — koniec z uzgadnianiem umów za zamkniętymi drzwiami, gdy pełny tekst zna tylko strona korporacyjna.
Nienaruszalność standardów ochrony zdrowia, bezpieczeństwa żywności, środowiska i danych — „bariery" w handlu bywają mechanizmem ochronnym wypracowanym w demokratycznej debacie.
Zobowiązanie korporacji do standardów prawnych, socjalnych i ekologicznych zamiast przyznawania im przywilejów kosztem państw i pracowników.

Partia zamyka to stanowisko wnioskiem, że Europę da się urządzić inaczej — bardziej solidarnie, socjalnie i demokratycznie niż w umowach pisanych pod interes najsilniejszych.

Źródła i dalsza lektura

Justice for Palestine: europejska inicjatywa o zawieszenie umowy UE–Izrael

Thu, 16 Jul 2026 09:00:00 +0200

Europejska Inicjatywa Obywatelska „Sprawiedliwość dla Palestyny" (Justice for Palestine) jest formalnym instrumentem prawa unijnego: procedurą, która — inaczej niż krajowa petycja czy symboliczny apel — zobowiązuje Komisję Europejską do formalnej reakcji. Zgłoszona przez European Left Alliance — frakcję, w której zasiada europejska lewica — domagała się jednego: pełnego zawieszenia umowy stowarzyszeniowej między Unią Europejską a Izraelem z powodu łamania praw człowieka wobec Palestyńczyków. Zbiórkę podpisów zamknięto 15 lipca 2026 roku z wynikiem około 1,3 miliona. Partia Razem zbierała je w Polsce, bo żądanie inicjatywy jest dokładnie tym, co partia zapisała w programie: prawo międzynarodowe obowiązuje tak samo każdego, a zbrodniarzy wojennych trzeba ścigać bez względu na to, kto jest agresorem.

Czym jest europejska inicjatywa obywatelska?

Europejska Inicjatywa Obywatelska to jedyne narzędzie, którym obywatele UE mogą bezpośrednio zmusić Komisję Europejską do zajęcia się konkretną sprawą. Aby Komisja musiała formalnie odpowiedzieć, inicjatywa musi zebrać co najmniej milion ważnych podpisów w ciągu roku i przekroczyć progi krajowe w przynajmniej siedmiu państwach członkowskich. W odróżnieniu od krajowej inicjatywy uchwałodawczej czy zwykłej petycji skuteczna inicjatywa europejska uruchamia procedurę na poziomie całej Unii. „Sprawiedliwość dla Palestyny" przekroczyła progi w dziesięciu państwach (justiceforpalestine.eu), a milion podpisów zebrała szybciej niż jakakolwiek wcześniejsza inicjatywa.

Czego dokładnie żądała inicjatywa?

Sednem żądania było zawieszenie umowy stowarzyszeniowej UE–Izrael. Ta umowa reguluje handel i współpracę polityczną — w 2024 roku sam handel towarowy między UE a Izraelem sięgnął 42,6 mld € (justiceforpalestine.eu; Komisja Europejska, DG Trade) — i zawiera w artykule 2 klauzulę, zgodnie z którą współpraca opiera się na poszanowaniu praw człowieka i zasad demokratycznych (tekst układu, EUR-Lex). Organizatorzy argumentowali, że skoro Izrael tę klauzulę łamie, Unia ma podstawę prawną, by umowę zawiesić. Za takim naciskiem stanęli również eksperci ONZ, którzy wezwali do zawieszenia porozumienia jako „minimalnego wymogu" prawa międzynarodowego (OHCHR).

Skąd poparcie Razem?

Linia Razem wobec Izraela i Palestyny jest spisana od lat i spójna. W stanowisku z 2022 roku partia uznała, że izraelska polityka wobec Palestyńczyków spełnia kryteria zbrodni apartheidu według Konwencji o apartheidzie z 1973 roku i Statutu Rzymskiego, poparła międzynarodową kampanię Boycott, Divestment, Sanctions i domagała się „nacisku Unii Europejskiej, jako bliskiego partnera Izraela" (stanowisko Razem, 2022). Zbieranie podpisów pod inicjatywą o zawieszenie umowy jest praktycznym przedłużeniem tego postulatu.

Stanowisko partii trzyma się przy tym symetrii, której nie wolno gubić: Razem jednoznacznie potępia terrorystyczne ataki Hamasu na izraelskich cywilów i przetrzymywanie zakładników, a jednocześnie odmawia uznania, by cokolwiek usprawiedliwiało odpowiedzialność zbiorową wobec ludności Gazy (stanowisko Zarządu Krajowego, 2023). Prawną ocenę, czy działania Izraela spełniają definicję ludobójstwa, partia pozostawia Międzynarodowemu Trybunałowi Sprawiedliwości — sprawę tę rozwijamy w tekście skarga RPA przeciwko Izraelowi w Hadze. Ten sam standard partia stosuje wobec każdego agresora, co opisujemy w tekście ścigać zbrodniarzy bez wyjątków.

Co proponuje Razem

Polska powinna przestrzegać prawa międzynarodowego i ścigać zbrodniarzy wojennych — bez względu na to, czy agresorem jest Rosja, Izrael czy ktokolwiek inny.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Silna Polska w sprawiedliwej Europie”, pkt 4, partiarazem.pl

Nacisk UE na Izrael, łącznie z gotowością zawieszenia umowy stowarzyszeniowej, gdy łamana jest jej klauzula praw człowieka.
Poparcie dla kampanii BDS prowadzonej przez palestyńskie społeczeństwo obywatelskie, w brzmieniu przyjętym przez Radę Krajową w 2022 roku.
Jeden standard prawa międzynarodowego — potępienie i rozliczenie zbrodni niezależnie od tego, która strona się ich dopuszcza, wraz z potępieniem ataków Hamasu i przetrzymywania zakładników.
Współpraca z Międzynarodowym Trybunałem Karnym i poparcie postępowań przed Międzynarodowym Trybunałem Sprawiedliwości w sprawie praw narodu palestyńskiego.

Źródła i dalsza lektura

Pakt migracyjny UE i pytanie o solidarność: murami kryzysu się nie rozwiąże

Thu, 16 Jul 2026 09:00:00 +0200

Unia Europejska wchodzi w nowy etap wspólnej polityki azylowej: przyjęty w maju 2024 roku Pakt o migracji i azylu zacznie obowiązywać w czerwcu 2026 roku. Razem nie formułuje oceny konkretnych rozwiązań paktu — nie ma w tej sprawie osobnego stanowiska programowego. Ma za to zasadę, którą powtarza od dekady: kryzysu związanego z napływem uchodźców nie rozwiąże budowanie murów ani działania policyjne, a jedynie przemyślana polityka międzynarodowa, uczciwa współpraca gospodarcza z Globalnym Południem i solidarność między państwami. Tym kryterium warto mierzyć każdą unijną reformę.

Partia Razem nie ma odrębnego, publicznego stanowiska oceniającego przepisy Paktu o migracji i azylu z 2024 roku. Poniższy tekst przedstawia ogólne zasady polityki migracyjnej i europejskiej Razem (stanowiska z 2015 i 2016 roku oraz program 2025), a sam pakt opisuje jako fakt zewnętrzny — nie przypisujemy partii oceny jego konkretnych regulacji.

Czym jest Pakt o migracji i azylu?

Pakt to zestaw dziesięciu aktów prawnych, które ujednolicają unijne procedury azylowe, zarządzanie granicami zewnętrznymi i podział obowiązków między państwami członkowskimi. Przepisy uchwalono w maju 2024 roku, a stosowane będą od czerwca 2026 roku (Rada UE — kalendarium paktu). Jednym z filarów jest „obowiązkowa solidarność”: państwa mają współdzielić koszty i wysiłek przyjmowania migrantów przez relokację albo wkład finansowy. Polska została na mocy odrębnych ustaleń zwolniona z mechanizmu relokacji i wkładów finansowych do końca 2026 roku (PISM).

Same liczby są przy tym znacznie spokojniejsze od tonu debaty politycznej. W 2024 roku w państwach UE złożono 912 tys. wniosków azylowych po raz pierwszy, o 13% mniej niż w 2023 roku (1 049 500) — to pierwszy spadek od 2020 roku (Eurostat). Ćwierć wszystkich wniosków przyjęły Niemcy. Skala „naporu” na Europę jako całość maleje, choć rozkłada się nierówno między krajami.

Dlaczego mury nie rozwiązują kryzysu?

Odpowiedź Razem jest starsza niż obecny pakt. W stanowisku ws. uchodźców z 2015 roku partia pisała, że „kryzysu związanego z napływem uchodźców do Europy nie rozwiąże budowanie murów na granicach czy działania policyjne wymierzone w przemytników ludzi”, a „pozytywne efekty może przynieść jedynie bardziej przemyślana polityka międzynarodowa, uczciwa współpraca gospodarcza z globalnym Południem, pomoc humanitarna dla krajów ogarniętych konfliktami”. To rozpoznanie źródeł: ludzie ruszają w drogę, bo w domu jest wojna, katastrofa klimatyczna albo bieda podtrzymywana przez nierówny handel — a na żadną z tych przyczyn zapora graniczna nie odpowiada, bo działa dopiero na skutek, i to już na terytorium UE.

Widać to jeszcze wyraźniej w skali globalnej. Według UNHCR liczba osób przymusowo wysiedlonych na świecie przekroczyła 120 milionów (UNHCR — Global Trends). Zdecydowana większość z nich nigdy nie dociera do Europy — pozostają w krajach sąsiednich Globalnego Południa. Polityka skupiona wyłącznie na uszczelnianiu granic UE mierzy się więc z niewielkim wycinkiem zjawiska, a ignoruje jego przyczyny.

Solidarność europejska jako wzajemne zobowiązanie

Drugi filar myślenia Razem to solidarność europejska. W stanowisku o polityce zagranicznej z 2016 roku partia opowiedziała się za pogłębieniem integracji UE, wskazując zarazem na „deficyt demokratycznej legitymacji” instytucji unijnych, skłonnych „słuchać lobbystów wielkiego kapitału” bardziej niż obywateli. Solidarność jest tam ujęta wzajemnie: „jedynie wtedy będziemy mogli również liczyć na solidarność naszych partnerów”. Państwo, które oczekuje wsparcia w innych sprawach — obronności, funduszach, energetyce — nie może traktować wspólnej odpowiedzialności za uchodźców jako czegoś, od czego zawsze się wypisuje.

Program z 2025 roku domyka tę linię, zapowiadając „odpowiedzialną politykę migracyjną i azylową — bez propagandy strachu, za to z rzetelną kontrolą państwa i poszanowaniem praw człowieka”. Rzetelna kontrola i prawa człowieka są tu wymienione jednym tchem, jako dwie strony tej samej polityki, a nie konkurenci.

Co proponuje Razem

Razem to także odpowiedzialna polityka migracyjna i azylowa — bez propagandy strachu, za to z rzetelną kontrolą państwa i poszanowaniem praw człowieka.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Silna Polska w sprawiedliwej Europie”, wstęp, partiarazem.pl

Przyczyny zamiast murów — przemyślana polityka międzynarodowa i uczciwa współpraca gospodarcza z Globalnym Południem zamiast wiary w to, że zapora rozwiąże kryzys.
Wzajemna solidarność w UE — Polska korzysta z solidarności partnerów, więc nie powinna z zasady uchylać się od wspólnej odpowiedzialności.
Pogłębiona, ale demokratyczna Europa — więcej wspólnej polityki, mniej wpływu korporacyjnych lobbystów na jej kształt.
Rzetelna kontrola z poszanowaniem praw człowieka — bez propagandy strachu i bez łamania prawa.

Cały wątek azylowy prowadzimy w dziale Migracje i azyl.

Źródła i dalsza lektura

Raje podatkowe: dlaczego regulacje muszą mieć zasięg ponadnarodowy

Thu, 16 Jul 2026 09:00:00 +0200

Unikanie opodatkowania działa, bo granice zatrzymują urzędy skarbowe, a nie przepływy kapitału. Firma wypracowuje zysk w kraju, w którym korzysta z dróg, pracowników i sądów, a księguje go tam, gdzie stawka jest symboliczna. Razem od lat wyciąga z tego jeden wniosek: skoro kapitał porusza się ponad granicami, to i reguła, która ma go dosięgnąć, musi obowiązywać ponad granicami — inaczej zawsze znajdzie się jurysdykcja, do której da się uciec. Regulacje ograniczające ucieczkę kapitału mają — jak partia zapisała w programie polityki zagranicznej — mieć zasięg ponadnarodowy, budowany na poziomie Unii Europejskiej i świata.

Jak duża jest skala zjawiska?

Najpełniejszy obraz daje EU Tax Observatory, ośrodek skupiający ponad stu badaczy pracujących często z administracjami skarbowymi. Jego Global Tax Evasion Report 2024 pokazuje, że w 2022 roku około 35% zagranicznych zysków koncernów — mniej więcej 1 bilion dolarów — trafiło do rajów podatkowych, mniej więcej tyle samo co przed laty (EU Tax Observatory). Do tego dochodzi majątek prywatny: równowartość około 10% światowego PKB leży na kontach offshore, choć dzięki automatycznej wymianie informacji bankowych udział tej części, która wymyka się opodatkowaniu, spadł w ostatniej dekadzie mniej więcej trzykrotnie. Najbogatsi wciąż wychodzą jednak najlepiej — globalni miliarderzy mają efektywne stawki rzędu 0–0,5% swojego majątku, bo dochody chowają w spółkach-wydmuszkach.

Skoordynowane regulacje działają zatem tam, gdzie je wprowadzono — offshorowa ewazja spadła — a jednocześnie proceder przenosi się tam, gdzie regulacji brakuje. Właśnie to zestawienie — skuteczność tam, gdzie regulacje wprowadzono, i ucieczka procederu tam, gdzie ich brak — pokazuje, dlaczego domykanie luk ma sens jedynie wtedy, gdy odbywa się ponad granicami pojedynczego państwa.

Czym są raje podatkowe i jak je się namierza?

Unia prowadzi własny wykaz. Na liście jurysdykcji niechętnych współpracy w sprawach podatkowych figuruje 11 państw i terytoriów — po przeglądzie z października 2025 są to m.in. Panama, Rosja, Fidżi, Vanuatu, Samoa, Trynidad i Tobago oraz Wyspy Dziewicze Stanów Zjednoczonych (Rada UE, 10 października 2025). Lista jest aktualizowana dwa razy w roku i ma skłaniać wpisane jurysdykcje do poprawy standardów. Krytycy słusznie zauważają, że nie obejmuje ona wielu ośrodków przerzucania zysków wewnątrz samej Unii i OECD — co tym mocniej pokazuje, że sama „czarna lista" nie wystarczy bez twardych, wspólnych reguł opodatkowania.

Dlaczego jedno państwo nie wygra samo?

Pojedynczy kraj, który zaostrzy przepisy, ryzykuje, że kapitał przeniesie się o jedną granicę dalej — i przez lata właśnie ten mechanizm napędzał wyścig na dno. Dlatego skuteczne są dopiero rozwiązania wielostronne: automatyczna wymiana informacji bankowych (obowiązuje od 2017 roku, OECD — Common Reporting Standard) i globalny minimalny podatek CIT 15%, uzgodniony przez ponad 140 państw. Każde z nich zabiera ucieczce część opłacalności, bo domyka lukę na poziomie, na którym kapitał się faktycznie porusza.

Ten sam wniosek Razem wyciąga w polityce krajowej: dopóki najwięksi legalnie omijają daninę, brakuje pieniędzy na usługi publiczne. Rachunek dla Polski rozpisuje serwis gospodarczy sieci — 113 miliardów luki między Polską a państwem na poziomie.

Co proponuje Razem

Będziemy stanowczo działać na rzecz ukrócenia procederu unikania opodatkowania przez inwestorów. Aby spełniać swoje zadanie w zglobalizowanym świecie, regulacje te muszą mieć zasięg ponadnarodowy.— Rada Krajowa Partii Razem, Stanowisko w sprawie polityki zagranicznej, 9 lutego 2016

Program potwierdza ten kierunek w rozdziale o Europie: partia opowiada się za globalnym minimalnym podatkiem CIT, „aby (…) przeciwdziałać ucieczce kapitału z państw, gdzie operują [koncerny], do rajów podatkowych" (Deklaracja programowa 2025, pkt 5). Wynikają z tego konkretne kierunki:

Regulacje na poziomie UE i globalnym zamiast krajowych półśrodków, które kapitał obchodzi jedną granicą dalej.
Wsparcie automatycznej wymiany informacji i minimalnego CIT oraz pilnowanie, by nie rozmiękczyły ich wyjątki.
Domykanie luk także wewnątrz Unii i OECD, nie tylko na egzotycznych wyspach z „czarnej listy".
Zobowiązanie ponadnarodowych korporacji do standardów prawnych, socjalnych i ekologicznych — bo unikanie podatku jest częścią szerszego wymykania się odpowiedzialności.

Źródła i dalsza lektura

Zbrodnia agresji i zbrodnie wojenne przed MTK: stanowisko Razem

Thu, 16 Jul 2026 09:00:00 +0200

Gdy sprawcy jednej wojny pozostają bezkarni, próg przed rozpętaniem następnej opada — i właśnie dlatego Partia Razem od pierwszego dnia rosyjskiej inwazji domaga się, by osoby odpowiedzialne za zbrodnię agresji i zbrodnie wojenne w Ukrainie trafiły przed Międzynarodowy Trybunał Karny, a wobec nich wydano nakazy aresztowania. Postulat opiera się na prostej zasadzie: prawo międzynarodowe obowiązuje niezależnie od tego, kto je łamie, a najwyżsi decydenci muszą odpowiadać osobiście.

Czego domaga się Razem?

W stanowisku Rady Krajowej z 25 lutego 2022 roku, przyjętym w pierwszych godzinach inwazji, Razem wezwał do zgłoszenia odpowiedzialnych — od Putina i rosyjskiego rządu po dowódców Sił Zbrojnych — do Międzynarodowego Trybunału Karnego jako winnych zbrodni agresji i zbrodni wojennych. Partia domagała się też wydania wobec tych osób europejskiego nakazu aresztowania wraz z instrukcjami dla polskiej policji (Partia Razem, 2022).

Ta linia wpisuje się w szerszą, programową zasadę Razem — ściganie zbrodniarzy wojennych bez wyjątków dla sojuszników. Deklaracja programowa mówi o niej wprost: reguła ma obowiązywać bez względu na to, czy agresorem jest Rosja, Izrael, czy ktokolwiek inny. Ten sam standard, przyłożony konsekwentnie do wszystkich, opisujemy w tekście o ściganiu zbrodniarzy bez wyjątków.

Nakaz aresztowania Putina — co orzekł MTK

To, o co Razem apelował w lutym 2022 roku, częściowo się ziściło. 17 marca 2023 roku Izba Przygotowawcza II Międzynarodowego Trybunału Karnego wydała nakazy aresztowania Władimira Putina oraz rosyjskiej rzeczniczki praw dziecka Marii Lwowej-Biełowej (MTK, 2023). Zarzut dotyczy zbrodni wojennej bezprawnej deportacji i przemieszczania ludności — konkretnie ukraińskich dzieci — z okupowanych terenów do Federacji Rosyjskiej, kwalifikowanej z artykułów 8(2)(a)(vii) i 8(2)(b)(viii) statutu rzymskiego. Zdaniem sędziów istnieją uzasadnione podstawy, by przypisać Putinowi indywidualną odpowiedzialność karną, w tym z tytułu odpowiedzialności przełożonego.

Ranga orzeczenia wykracza poza pojedynczą sprawę. Sekretariat ONZ odnotował, że to pierwszy w historii nakaz aresztowania wydany wobec urzędującego przywódcy stałego członka Rady Bezpieczeństwa (UN News, 2023). Choć Rosja nie uznaje jurysdykcji MTK, nakaz oznacza, że w 125 państwach-stronach statutu rzymskiego Putin podlega aresztowaniu, co realnie ogranicza jego swobodę podróży i buduje precedens odpowiedzialności najwyższych decydentów.

Luka, której MTK sam nie domknie

Nakaz z Hagi dotyczy zbrodni wojennych, ale nie samej zbrodni agresji — czyli decyzji o rozpętaniu wojny. Ze względu na konstrukcję jurysdykcji MTK nie może w tej sprawie postawić rosyjskich przywódców przed sądem, i właśnie tę lukę ma wypełnić powoływany osobno trybunał. Grupa państw pod egidą Rady Europy uzgodniła instrumenty prawne Specjalnego Trybunału ds. Zbrodni Agresji przeciwko Ukrainie na spotkaniu we Lwowie 9 maja 2025 roku, a porozumienie podpisano w Strasburgu 25 czerwca 2025 roku; poszerzone porozumienie częściowe przyjęło 15 maja 2026 roku 36 państw oraz Unia Europejska (Rada Europy). Postulat Razem, mówiący łącznie o „zbrodni agresji i zbrodniach wojennych", trafnie rozróżniał obie ścieżki, zanim międzynarodowe instytucje ruszyły każdą z osobna.

Odpowiedzialność karna sprawców jest przy tym tylko jednym elementem szerszego stanowiska. Ta sama Rada Krajowa domagała się wsparcia ukraińskiej obronności, pomocy finansowej i humanitarnej oraz przygotowania procedur azylowych dla uchodźców — ściganie winnych i realna pomoc były traktowane jako części jednej odpowiedzi na agresję.

Co proponuje Razem

Polska powinna przestrzegać prawa międzynarodowego i ścigać zbrodniarzy wojennych — bez względu na to, czy agresorem jest Rosja, Izrael czy ktokolwiek inny.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Silna Polska w sprawiedliwej Europie”, pkt 4, partiarazem.pl

Zgłaszanie sprawców do MTK — odpowiedzialnych za zbrodnię agresji i zbrodnie wojenne w Ukrainie mają dosięgnąć procedury Trybunału w Hadze.
Nakazy aresztowania i egzekwowanie ich — wraz z instrukcjami dla polskich służb, tak by orzeczenia nie zostały na papierze.
Standard bez wyjątków — prawo międzynarodowe obowiązuje niezależnie od tego, kto je łamie, także wśród sojuszników.
Odpowiedzialność najwyższych decydentów — ściganie ma sięgać osób podejmujących decyzje, a nie zatrzymywać się na wykonawcach.

Źródła i dalsza lektura

Bruksela słucha lobbystów. Ilu ich jest i za ile — i co chce z tym zrobić Razem

Wed, 15 Jul 2026 09:00:00 +0200

Instytucje Unii, którym brakuje demokratycznej legitymacji, są bardziej skłonne słuchać lobbystów biznesu niż głosu obywatelek i obywateli — to diagnoza, którą Razem stawia od lat, a którą skala brukselskiego lobbingu czyni namacalną. W Brukseli działa dziś około 25 tysięcy lobbystów, a same korporacje i ich stowarzyszenia wydały w 2024 roku na wpływanie na politykę Unii około 1,3 miliarda euro. Razem chce ograniczyć wpływ korporacyjnych grup nacisku, bo dopóki dostęp do procesu legislacyjnego zależy od zasobności, dopóty prawo unijne powstaje bliżej interesów wielkiego kapitału niż codziennych spraw wyborców.

Ile naprawdę waży lobbing w Brukseli

Widać to na trzech poziomach naraz. W Brukseli pracuje dziś około 25 tysięcy lobbystów wpływających na regulacje od ochrony środowiska po prywatność w sieci (Corporate Europe Observatory); w 2024 roku wydali na oddziaływanie na Unię łącznie około 1,3 miliarda euro, w przeważającej części ze strony korporacji i ich zrzeszeń (LobbyControl, za Corporate Europe Observatory); a nakłady te są silnie skoncentrowane — same 162 korporacje i stowarzyszenia branżowe zadeklarowały co najmniej 343 miliony euro rocznych wydatków, o jedną trzecią więcej niż w 2020 roku (Corporate Europe Observatory).

Te dane pochodzą z Rejestru Służącego Przejrzystości — wspólnego wykazu Parlamentu i Komisji, w którym podmioty lobbujące deklarują swoją aktywność i wydatki. Rejestr jest narzędziem pożytecznym, ale niepełnym: obejmuje głównie tych, którzy deklarują wydatki rzędu miliona euro i więcej, więc rzeczywista suma korporacyjnych nakładów jest wyższa, a część interesów swoje deklaracje zaniża (Corporate Europe Observatory). Nawet te oficjalne liczby, choć ogromne, pokazują więc tylko część obrazu — rejestr obejmuje głównie największych graczy.

Dlaczego lobbing to problem ustrojowy

Nierówny dostęp do decydentów przekłada się na treść prawa. Razem opisało ten mechanizm przy okazji negocjacji umowy TTIP, którą przez dwa lata prowadzono w tajemnicy przed obywatelami, a której zapisy — od prywatnych trybunałów arbitrażowych po Radę ds. Współpracy Regulacyjnej z rocznym wyprzedzeniem oglądającą plany ustawodawcze — służyły przede wszystkim korporacjom (Partia Razem, stanowisko w sprawie TTIP, 2015). Jak działały te trybunały i dlaczego pozwalały pozywać państwa za decyzje podnoszące standardy ochronne, rozkładamy w tekście o mechanizmie ISDS.

Diagnoza jest przy tym starsza niż spór o TTIP. Już w stanowisku w sprawie integracji europejskiej z 2015 roku Razem wskazywało, że brak demokratycznej legitymacji instytucji zarządzających Unią sprawia, iż są one skłonne słuchać lobbystów biznesu — a negocjacje TTIP podano jako sztandarowy przykład (Partia Razem, 2015). Ograniczenie wpływu lobbies i wzmocnienie organów z mandatu wyborczego to dwie strony tej samej reformy — dlatego Razem łączy je z postulatem przyznania Parlamentowi Europejskiemu inicjatywy legislacyjnej.

Co proponuje Razem

Program zapisuje postulat krótko i wiąże go z interesem koncernów:

Ograniczymy wpływy lobbystów w Unii Europejskiej.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Silna Polska w sprawiedliwej Europie”, pkt 1, partiarazem.pl

We wstępie do tego samego rozdziału program dodaje, że Razem „przeciwstawi się interesom wielkich koncernów i ich lobbystów". Praktycznie oznacza to kilka rzeczy:

Ograniczenie przewagi kapitału w dostępie do decydentów — instytucje unijne mają odpowiadać wyborcom, a nie tym, których stać na najliczniejsze zespoły lobbingowe.
Wzmocnienie organów z mandatu wyborczego — realna inicjatywa legislacyjna Parlamentu Europejskiego przesuwa punkt ciężkości z zakulisowego wpływu na jawną, wybieralną politykę.
Przejrzystość jako warunek kontroli — bez pełnej wiedzy o tym, kto, na co i za ile lobbuje, obywatelska kontrola nad procesem legislacyjnym pozostaje iluzoryczna.
Ochrona standardów przed deregulacją — sprzeciw wobec umów w typie TTIP, które pod hasłem znoszenia „barier w handlu" oddawałyby korporacjom kontrolę nad polityką publiczną.

Program nie rozpisuje jeszcze szczegółowego mechanizmu — twardej definicji „ograniczenia wpływów". Kierunek jest jednak wyraźny: przesunąć ciężar unijnej polityki z zakulisowego nacisku ku instytucjom, które odpowiadają przed wyborcami.

Źródła i dalsza lektura

Globalny minimalny CIT 15%: jak Razem chce ukrócić ucieczkę kapitału do rajów

Wed, 15 Jul 2026 09:00:00 +0200

Globalny minimalny podatek dochodowy od firm działa przez jeden mechanizm — podatek wyrównawczy. Jeśli koncern płaci gdzieś mniej niż efektywne 15%, brakującą różnicę dobiera budżet innego państwa, więc księgowe przenoszenie zysku do niżej opodatkowanej jurysdykcji traci sens. Zasadę wynegocjowało ponad 140 państw w ramach OECD/G20 (OECD — Global Minimum Tax), a Unia wpisała ją do prawa dyrektywą obowiązującą od końca 2023 roku. Partia Razem ten kierunek popiera.

Na czym polega minimalny CIT?

Reguła obejmuje największe grupy międzynarodowe — te o skonsolidowanych przychodach od 750 mln euro rocznie. Dla każdego kraju, w którym grupa operuje, liczy się jej efektywną stawkę podatkową. Jeśli spada poniżej 15%, różnicę pobiera się jako podatek wyrównawczy (top-up tax) — trafia on do budżetu (co do zasady kraju siedziby grupy), zamiast zostawać niewykorzystaną „oszczędnością" w raju podatkowym (Komisja Europejska — Minimum Corporate Taxation). Mechanizm jest tak skonstruowany, że przeniesienie zysku do jurysdykcji o stawce 2% przestaje się opłacać — bo brakującą różnicę i tak ktoś dobierze.

W Unii ramy prawne daje dyrektywa Rady (UE) 2022/2523 z 14 grudnia 2022 o zapewnieniu globalnego minimalnego poziomu opodatkowania grup wielonarodowych (EUR-Lex). Główna reguła (Income Inclusion Rule) obowiązuje od 31 grudnia 2023, a reguła zabezpieczająca (Undertaxed Profits Rule) od końca 2024 roku.

Ile pieniędzy jest w grze?

Rozmiary tej ucieczki daje się dziś oszacować dość dokładnie. Według EU Tax Observatory w 2022 roku koncerny przerzuciły do rajów podatkowych około 35% swoich zagranicznych zysków — równowartość mniej więcej 1 biliona dolarów (Global Tax Evasion Report 2024). Minimalny podatek ma odzyskać część tej sumy dla budżetów publicznych. OECD szacuje, że globalnie przyniesie on dodatkowe 155–192 mld USD wpływów z CIT rocznie — od 6,5% do 8,1% światowych dochodów z tego podatku (OECD, Economic Impact Assessment, styczeń 2024). Około jednej trzeciej tej kwoty bierze się z samego ograniczenia przerzucania zysków — reszta z podatku wyrównawczego od nisko opodatkowanego dochodu.

Dlaczego to musi być ustalenie globalne?

Pojedynczy kraj, który samotnie podniósłby efektywną stawkę, ryzykuje, że koncern po prostu przeksięguje zysk gdzie indziej — dlatego wyścig na dno ciągnął się latami. Wartość minimalnego CIT polega właśnie na tym, że zabiera opłacalność ucieczce: skoro brakującą różnicę dobierze inny budżet, przenoszenie zysku do raju traci ekonomiczny sens. To ta sama logika, którą Razem stosuje do walki z rajami podatkowymi w ogóle: reguła obowiązująca w jednym kraju daje się obejść jedną granicą dalej, dopiero uzgodniona wielostronnie zamyka furtkę.

Ta sama arytmetyka wraca w polityce krajowej. Ile traci polski budżet, gdy najwięksi płacą najmniej, liczy serwis gospodarczy sieci: 113 miliardów luki między Polską a państwem na poziomie.

Co proponuje Razem

Opowiadamy się za globalnym minimalnym podatkiem CIT, aby ukrócić wyzysk słabszych regionów i samowolę międzynarodowych koncernów oraz przeciwdziałać ucieczce kapitału z państw, gdzie operują, do rajów podatkowych.— Partia Razem, Deklaracja programowa 2025, rozdz. „Silna Polska w sprawiedliwej Europie”, pkt 5

Z tej zasady Razem wyprowadza konkretne kierunki:

Poparcie i rzetelne wdrożenie minimalnego CIT 15% — tak, by realnie odbierał opłacalność przerzucaniu zysków, a nie pozostał martwą literą wdrożoną dla formalności.
Domykanie luk — pilnowanie, by mechanizmy wyrównawcze nie zostały rozmiękczone wyjątkami, które przywracają dawne furtki.
Sprawiedliwy podział wpływów — tak, by z podatku wyrównawczego korzystały budżety publiczne, a nie tylko najsilniejsze gospodarki.
Powiązanie z walką z rajami podatkowymi na poziomie UE i globalnym — minimalny CIT to jeden z elementów szerszej polityki ukrócenia unikania opodatkowania.

Dla Razem minimalny CIT jest jednym z narzędzi szerszej zasady: państwo, które chce finansować zdrowie, mieszkania i naukę na europejskim poziomie, musi najpierw sprawić, żeby najwięksi płacili tam, gdzie zarabiają.

Źródła i dalsza lektura

Umorzyć dług Ukrainy, żeby obsługa rat nie sabotowała obrony

Wed, 15 Jul 2026 09:00:00 +0200

Kraj, który broni się przed inwazją, nie powinien co miesiąc wybierać między spłatą raty a zakupem amunicji. Dług zagraniczny Ukrainy trzeba umorzyć w całości — tego Razem domaga się wprost. Chodzi nie o gest solidarności, lecz o arytmetykę budżetu wojennego państwa: pieniądze wydane na odsetki od długu to te same środki, których zabraknie na obronę i usługi publiczne.

Dlaczego dług osłabia obronę i odbudowę?

Logikę tę Razem opisał już w pierwszych godzinach inwazji. W stanowisku z 25 lutego 2022 roku partia zwróciła uwagę, że Ukraina na obsługę długu międzynarodowego wydaje więcej niż na obronność, i zaapelowała, by koszty obsługi ukraińskiego długu publicznego przejął w całości Europejski Bank Centralny (Partia Razem, 2022). Rok później, w rocznicowym stanowisku z 24 lutego 2023 roku, sformułowanie stało się jeszcze ostrzejsze: partia nawołuje do całkowitego umorzenia długu zagranicznego Ukrainy, bo osłabia on finansowanie obrony i bieżącego funkcjonowania państwa, a po wojnie konieczność spłaty będzie sabotować odbudowę struktur państwowych i społecznych (Partia Razem, 2023).

Mechanizm jest znany z wielu gospodarek wychodzących z kryzysu. Wysokie raty wypychają z budżetu wydatki na wojsko, szpitale i infrastrukturę, a wierzyciele odzyskują pieniądze kosztem zdolności państwa do przetrwania. W warunkach wojny ten sam schemat oznacza mniej środków na obronę terytorium.

Co już zrobiono z długiem Ukrainy?

Międzynarodowe instytucje częściowo poszły w stronę, którą wskazuje Razem — choć drogą łagodniejszą niż pełne umorzenie. W marcu 2023 roku Międzynarodowy Fundusz Walutowy zatwierdził dla Ukrainy czteroletni program rozszerzonego finansowania (EFF) o wartości 15,6 mld dolarów, jako część pakietu wsparcia sięgającego 115 mld dolarów (MFW, 2023). Program przewidywał restrukturyzację zadłużenia jako warunek przywrócenia jego zdolności do spłaty; kolejne transze Fundusz uruchamiał po przeglądach, m.in. przy szóstej rewizji w grudniu 2024 roku (MFW, 2024).

Najdalej poszła restrukturyzacja obligacji z sierpnia 2024 roku. Ukraina uzgodniła z posiadaczami papierów wymianę 13 serii euroobligacji o łącznej wartości 20,5 mld dolarów, z 37-procentową redukcją wartości nominalnej. Operacja obniżyła zadłużenie o ponad 8,5 mld dolarów, a koszty jego obsługi do 2033 roku o ponad 22 mld dolarów; poparło ją 97,38 proc. obligatariuszy (White & Case, 2024). To najbardziej znacząca operacja oddłużeniowa ostatnich lat, przeprowadzona po to, by uwolnić środki na obronę i odbudowę.

Dlaczego częściowa ulga to jeszcze nie umorzenie

Redukcja o 37 proc. i wydłużenie terminów przynoszą Ukrainie oddech, ale zostawiają dług, który po wojnie znów zacznie ciążyć budżetowi. Restrukturyzacja z 2024 roku zawiera nawet klauzulę, która pozwala wierzycielom odzyskać część umorzonej kwoty, jeśli ukraińska gospodarka odbije się mocniej, niż zakłada MFW. Stanowisko Razem idzie dalej niż taka warunkowa ulga i domaga się rozwiązania trwałego — pełnego umorzenia, które nie wróci jako obciążenie w chwili, gdy kraj będzie odbudowywał zniszczone miasta i sieci.

Postulat łączy się bezpośrednio z pytaniem, kto sfinansuje odbudowę. Jeśli rachunek za wojnę ma ponieść agresor, a nie zaatakowany, to trzeba też zdjąć z Ukrainy ciężar spłacania wierzycieli w chwili, gdy walczy o przetrwanie. Tę samą zasadę — że dług nie może wpychać całych społeczeństw w ubóstwo — Razem stosuje wobec szczególnie zadłużonych państw Globalnego Południa.

Co proponuje Razem

Będziemy dążyć do umorzenia długu zagranicznego Ukrainy i szczególnie zadłużonych państw Globalnego Południa.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Silna Polska w sprawiedliwej Europie”, pkt 6, partiarazem.pl

Całkowite umorzenie długu zagranicznego Ukrainy — rozwiązanie trwałe zamiast warunkowej ulgi, którą wierzyciele mogą częściowo odwrócić.
Obrona przed spłatą — środki, które dziś idą na obsługę zadłużenia, mają zasilać obronność i bieżące funkcjonowanie państwa.
Odbudowa bez pętli długu — po wojnie kraj nie może startować z odbudową, mając na karku raty osłabiające finanse publiczne.
Przejęcie kosztów obsługi przez instytucje europejskie — w stanowisku z 2022 r. Razem wskazał Europejski Bank Centralny jako podmiot, który mógłby przejąć te koszty.

Źródła i dalsza lektura

Zawieszanie prawa do azylu łamie konstytucję — i stawia Polskę w szeregu z Węgrami Orbána

Wed, 15 Jul 2026 09:00:00 +0200

Prawo do ubiegania się o azyl nie jest przywilejem, który rząd może wyłączyć rozporządzeniem, gdy uzna to za politycznie wygodne. Gwarantuje je Konstytucja RP i wiążące Polskę umowy międzynarodowe. Dlatego Razem ocenia zawieszanie tego prawa jako złamanie porządku prawnego, które podważa międzynarodową pozycję Polski i grozi sankcjami ze strony Unii — a więc ustawia nas, jak ujęło to stanowisko partii, „w jednym szeregu z orbanowskimi Węgrami”.

Co gwarantuje konstytucja i prawo międzynarodowe?

Art. 56 Konstytucji RP stanowi, że cudzoziemcy mogą korzystać z prawa azylu na zasadach określonych w ustawie, a osobom poszukującym ochrony przed prześladowaniem przysługuje status uchodźcy zgodnie z wiążącymi Polskę umowami międzynarodowymi (Konstytucja RP, Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483, art. 56; omówienie: RPO).

Podstawą tych zobowiązań jest Konwencja genewska z 1951 roku i jej zasada non-refoulement (art. 33): państwo nie może odesłać uchodźcy tam, gdzie grozi mu prześladowanie (tekst konwencji, UNHCR). Dokłada się do tego prawo unijne — Karta Praw Podstawowych UE gwarantuje w art. 18 prawo do azylu, a w art. 19 zakazuje wydaleń zbiorowych i odsyłania osób tam, gdzie grozi im tortura lub nieludzkie traktowanie (Karta Praw Podstawowych UE, EUR-Lex). Prawo do złożenia wniosku jest tu punktem wyjścia — dopóki człowiek nie może wystąpić o ochronę, pozostałe gwarancje, od zasady non-refoulement po zakaz wydaleń zbiorowych, nie mają jak zadziałać.

Co zmieniła ustawa z 2025 roku?

21 lutego 2025 roku Sejm uchwalił nowelizację ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, podpisaną przez prezydenta i opublikowaną jako Dz.U. 2025 poz. 389. Pozwala ona rządowi czasowo zawiesić przyjmowanie wniosków o ochronę międzynarodową na odcinku granicy, na okres do 60 dni, z możliwością przedłużenia. Rozporządzenie wykonawcze wprowadziło takie zawieszenie na granicy z Białorusią i było następnie prolongowane.

Rzecznik Praw Obywatelskich Marcin Wiącek wskazywał, że przepisy mogą być niezgodne z art. 56 Konstytucji, bo prawo do ubiegania się o ochronę jest gwarancją konstytucyjną, a nie uprawnieniem, które da się wyłączyć aktem podustawowym (prawo.pl). Ten sam zarzut podnosiły organizacje praw człowieka i część konstytucjonalistów. Mechanizm zawracania ludzi bez rozpatrzenia wniosku opisujemy od strony granicy w tekście o pushbackach na granicy polsko-białoruskiej.

Dlaczego porównanie z Węgrami nie jest przesadą

Węgry Viktora Orbána są w Unii podręcznikowym przykładem państwa karanego za demontaż prawa azylowego. Trybunał Sprawiedliwości UE orzekał przeciwko węgierskiemu systemowi, a w 2024 roku nałożył na Budapeszt karę finansową w wysokości 200 mln euro za nierespektowanie unijnych zasad azylowych (wyrok TSUE w sprawie C-123/22 z 13 czerwca 2024 r., relacja prawo.pl). Kierunek, w którym prawo do azylu przestaje obowiązywać na mocy decyzji rządu, prowadzi więc dokładnie tam, gdzie kończą się unijne sankcje i reputacyjne koszty. Razem ostrzega, że Polska nie powinna kopiować tej ścieżki — zwłaszcza że była budowana wokół obietnicy powrotu do praworządności.

Stanowisko partii z 21 października 2024 roku nie zostawia niedomówień: ograniczanie prawa do azylu „stanowi naruszenie zarówno polskiej konstytucji, jak i międzynarodowych zobowiązań Polski”, „podważa międzynarodowy wizerunek Polski” i „może skutkować sankcjami ze strony Unii Europejskiej, co ustawiłoby nas w jednym szeregu z orbanowskimi Węgrami”.

Co proponuje Razem

Przywrócimy prawo do ubiegania się o azyl. Skończymy z pushbackami oraz zapewnimy bezpieczne, godne traktowanie na granicach i jasne zasady postępowania w przypadku odmowy wstępu na teren Polski.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Silna Polska w sprawiedliwej Europie”, pkt 7, partiarazem.pl

Przywrócenie prawa do złożenia wniosku o ochronę jako gwarancji konstytucyjnej, której nie wyłącza się rozporządzeniem.
Zgodność z konwencją genewską i Kartą Praw Podstawowych — w tym z zasadą non-refoulement.
Jasne, praworządne zasady postępowania przy odmowie wstępu, zamiast prawnej szarej strefy na granicy.
Rezygnacja z drogi orbanowskiej — bo koszt to sankcje UE i utrata wiarygodności Polski.

Reszta polityki azylowej: dział Migracje i azyl.

Źródła i dalsza lektura

Granica polsko-białoruska: dlaczego Razem od 2021 roku mówi „nie” pushbackom

Tue, 14 Jul 2026 09:00:00 +0200

Reżim Aleksandra Łukaszenki od 2021 roku sztucznie ściąga ludzi pod polską granicę i wypycha ich w las, żeby destabilizować Unię Europejską. To realne narzędzie wojny hybrydowej i Razem tego nie podważa — spór dotyczy odpowiedzi polskiego państwa: pushbacków, drutu żyletkowego i bezkarności za strzelanie do ludzi. Pogardy Mińska dla ludzkiego życia nie da się odbić tym samym, czym Łukaszenka gra — pushbacki nie osłabiają jego kalkulacji, bo cierpienie na granicy jest właśnie tym, na co liczy. Skuteczne okazuje się co innego: praworządne państwo, które potrafi rozpatrzyć wniosek azylowy, zamiast wywozić człowieka za linię graniczną.

Co się właściwie dzieje na granicy?

Od jesieni 2021 roku na odcinku z Białorusią obowiązuje praktyka zawracania (pushbacków): funkcjonariusze odprowadzają osoby, które przekroczyły granicę, z powrotem na stronę białoruską, często bez przyjęcia wniosku o ochronę międzynarodową. Ludzie krążą więc między dwiema strażami granicznymi — po białoruskiej stronie bici i zmuszani do kolejnych prób, po polskiej wypychani w bagna i mróz.

Ta polityka ma wymierną cenę w ludzkim życiu. Helsińska Fundacja Praw Człowieka udokumentowała co najmniej 116 zgonów na wschodniej granicy Unii Europejskiej od 2021 roku do końca marca 2024, z czego co najmniej 40 po stronie polskiej (HFPC, raport „Zaginieni na granicy”, 2024). Grupa Granica, koalicja organizacji niosących pomoc na Podlasiu, do wiosny 2024 odebrała zgłoszenia dotyczące 344 osób zaginionych na tym szlaku (OKO.press). Obie liczby są z natury zaniżone: część ciał nigdy nie zostaje odnaleziona w trudno dostępnym terenie, a ludzie przemieszczający się nielegalnie i w pośpiechu nie zostawiają po sobie dokumentacji, którą dałoby się później zliczyć.

Dane o zgonach mają charakter szacunkowy i rosną: liczą je organizacje pozarządowe i media, bo państwo nie prowadzi pełnego, jawnego rejestru ofiar granicy. Świadkowie na pograniczu wskazywali na kolejne, nieudokumentowane śmierci.

Stan wyjątkowy, który miał ukryć okrucieństwo

We wrześniu 2021 roku, gdy przy Usnarzu Górnym koczowały 32 osoby odcięte od pomocy, Rada Krajowa Razem wydała stanowisko „Przeciw zasiekom! Tak dla pomocy humanitarnej!”. Partia oceniła wprowadzony wtedy stan wyjątkowy jako narzędzie nie do ochrony obywateli, lecz do zasłonięcia przed opinią publiczną tego, co dzieje się na granicy — i do „dławienia społeczeństwa obywatelskiego”, które próbowało nieść pomoc. Razem domagało się dopuszczenia pomocy humanitarnej, umożliwienia złożenia wniosków o ochronę i przerwania budowy płotu.

Trzy lata później diagnoza się nie zmieniła. W stanowisku z 21 października 2024 roku o rządowej strategii migracyjnej Razem stwierdziło, że proponowane rozwiązania „to kontynuacja praktyki politycznej Błaszczaka i Kamińskiego, opartej na brutalnych metodach i systematycznym łamaniu praw człowieka”, w której „utrzymuje się praktykę pushbacków i bezkarność za strzelanie do ludzi na granicy”. Zmiana rządu nie zmieniła więc metody działania na granicy.

Czy da się inaczej, nie rezygnując z kontroli granicy?

Sprzeciw wobec pushbacków bywa przedstawiany jako naiwne „otwarcie granic”, choć to fałszywe przeciwstawienie: kontrola granicy i rozpatrzenie wniosku azylowego wcale się nie wykluczają. Kontrola granicy i rozpatrzenie wniosku azylowego nie wykluczają się — wypchnięcie człowieka w las nie ustala przecież, kim jest ani czy grozi mu prześladowanie. Rzetelna procedura daje państwu więcej wiedzy i kontroli niż udawanie, że problem znika za linią graniczną.

Razem proponuje konkret: zamiast wielokrotnego wypychania tych samych osób na Białoruś, „zwiększenie możliwości rzetelnej weryfikacji składanych wniosków azylowych i utworzenie miejsc tymczasowego zakwaterowania osób, które czekają na decyzję”. Człowiek, który złożył wniosek, czeka na jego rozpatrzenie w ośrodku, a nie w bagnie — państwo wie, kto jest na jego terytorium, i decyduje zgodnie z prawem. Prawną stronę tego sporu, czyli to, jak zawieszanie prawa do azylu zderza się z konstytucją, rozkładamy w tekście o ograniczaniu prawa do azylu.

Co proponuje Razem

Przywrócimy prawo do ubiegania się o azyl. Skończymy z pushbackami oraz zapewnimy bezpieczne, godne traktowanie na granicach i jasne zasady postępowania w przypadku odmowy wstępu na teren Polski.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Silna Polska w sprawiedliwej Europie”, pkt 7, partiarazem.pl

Koniec pushbacków i bezkarności za przemoc na granicy — zawracanie ludzi bez przyjęcia wniosku łamie prawo, a strzelanie do nich nie może pozostawać bez konsekwencji.
Rzetelna weryfikacja wniosków azylowych zamiast wielokrotnego wypychania tych samych osób za granicę.
Miejsca tymczasowego zakwaterowania dla osób czekających na decyzję — bezpieczeństwo bez powodowania cierpienia i bez łamania praw człowieka.
Dostęp pomocy humanitarnej i społeczeństwa obywatelskiego do pasa granicznego zamiast zasłaniania go stanem wyjątkowym.

Więcej o polityce migracyjnej i azylowej zbieramy w dziale Migracje i azyl.

Źródła i dalsza lektura

Kto zapłaci za odbudowę Ukrainy? Zamrożone w UE aktywa Rosji

Tue, 14 Jul 2026 09:00:00 +0200

Odbudowa Ukrainy będzie kosztować setki miliardów euro, a fundamentalne pytanie brzmi, kto poniesie ten ciężar. Dla Razem odpowiedź jest prosta: rachunek ma zapłacić sam agresor i ci, którzy wzbogacili się na jego reżimie, a nie podatnicy państw, które i tak ponoszą koszty wojny. W programie zapisano finansowanie odbudowy z unijnych funduszy celowych oraz z majątków rosyjskich oligarchów zajętych na terenie Unii Europejskiej. Do tego dochodzi rachunek najcięższego kalibru — unieruchomione w europejskich depozytach rezerwy rosyjskiego banku centralnego, których dochody już dziś płyną do Kijowa.

Ile rosyjskich pieniędzy leży zamrożonych w Europie?

Po inwazji z lutego 2022 roku państwa zachodnie unieruchomiły rezerwy walutowe rosyjskiego banku centralnego. W samej Unii Europejskiej idzie to w około 210 mld euro, a licząc cały świat — blisko 260 mld euro (CEPR, 2024). Nie są one rozproszone: gros tej sumy, około 194 mld euro, spoczywa w jednym belgijskim depozycie papierów wartościowych — Euroclear. To niemal 85 proc. bilansu tej instytucji jest dziś związane z sankcjonowanymi rosyjskimi aktywami.

Odróżnić trzeba od tego majątki prywatne. Powołana przez Komisję Europejską grupa „Freeze and Seize" zajmowała się jachtami, nieruchomościami i kontami sankcjonowanych oligarchów; już w kwietniu 2022 roku Komisja raportowała zamrożenie aktywów oligarchów i podmiotów rosyjskich oraz białoruskich rzędu prawie 30 mld euro (Komisja Europejska, 2022). Program Razem celuje wprost w tę drugą kategorię — prywatne majątki tych, którzy finansowali reżim Putina i na nim żyli.

Co już dziś trafia do Ukrainy?

Prawo międzynarodowe utrudnia bezpośrednią konfiskatę cudzych rezerw państwowych, więc Unia poszła najpierw po dochody, jakie te aktywa generują. Odsetki naliczone przez Euroclear od zamrożonego portfela przekroczyły w 2024 roku 6 mld euro, a bliska 5 mld euro część została przekazana Ukrainie. Pierwszy transfer tych „nadzwyczajnych przychodów" — 1,5 mld euro — Komisja uruchomiła w lipcu 2024 roku (Komisja Europejska, 2024). Na tej samej podstawie państwa G7 udzieliły Ukrainie pożyczki na 50 mld dolarów (Komisja Europejska — ERA Loans, 2024), spłacanej właśnie z przyszłych zysków od unieruchomionego majątku Rosji.

Debata idzie dziś dalej — o sięgnięcie po sam kapitał, nie tylko odsetki. Parlament Europejski analizował warianty przejęcia rosyjskich rezerw na rzecz odbudowy, ważąc korzyść wobec ryzyka prawnego i finansowego dla strefy euro (EPRS, 2025). Spór dotyczy skali i tempa, nie samej zasady, że koszt ma ponieść napastnik.

Skąd bierze się ten postulat: logika sprawiedliwości

Postulat nie powstał na potrzeby bieżącej debaty — już w stanowisku z 25 lutego 2022 roku, w pierwszych dniach inwazji, Rada Krajowa wezwała do zajęcia majątków rosyjskich i białoruskich oligarchów oraz wysokich urzędników reżimu na terenie Unii (Partia Razem, 2022). Rachunek za zniszczone miasta, szpitale i sieci energetyczne ma iść do tych, którzy je zniszczyli, i do tych, którzy z tego systemu władzy czerpali korzyści.

Jest w tym też druga myśl, obecna w rocznicowym stanowisku Razem z 2023 roku: odbudowa musi przebiegać w duchu solidarności i praw pracowniczych, a nie służyć wzbogaceniu garstki krajowych i zagranicznych oligarchów. Finansowanie z zajętych majątków i wspólnych funduszy jest sensowne tylko wtedy, gdy odbudowana Ukraina będzie należeć do jej mieszkańców, a nie do nowych beneficjentów prywatyzacji. Ta sama zasada — że dług i majątek nie mogą wpychać całych społeczeństw w ubóstwo — wraca w postulacie umorzenia długów Globalnego Południa.

Co proponuje Razem

Opowiadamy się za wsparciem wysiłku obronnego oraz odbudowy Ukrainy, niszczonej przez imperialistyczną agresję Rosji, w oparciu o unijne fundusze celowe oraz majątki rosyjskich oligarchów zajęte na terenie Unii Europejskiej.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Silna Polska w sprawiedliwej Europie”, pkt 3, partiarazem.pl

Odbudowa z unijnych funduszy celowych — wspólny, europejski instrument finansowania, a nie doraźne składki poszczególnych stolic.
Zajęte majątki rosyjskich oligarchów na poczet odbudowy — prywatne aktywa tych, którzy finansowali reżim i na nim żyli, mają iść na naprawę tego, co ten reżim zniszczył.
Rachunek pokrywają zamrożone aktywa Rosji — dochody z immobilizowanych rosyjskich rezerw trafiają do Ukrainy, zamiast obciążać budżety państw wspierających.
Odbudowa bez nowej oligarchizacji — środki mają służyć mieszkańcom Ukrainy i prawom pracowniczym, a nie tworzeniu kolejnej warstwy beneficjentów.

Źródła i dalsza lektura

Umowa UE–Mercosur: dlaczego Rada Krajowa Razem wzywa do jej odrzucenia

Tue, 14 Jul 2026 09:00:00 +0200

Po ponad dwudziestu pięciu latach negocjacji Komisja Europejska i kraje Mercosuru — Brazylia, Argentyna, Urugwaj i Paragwaj — domknęły politycznie umowę handlową na początku grudnia 2024 roku (Komisja Europejska). Reagując na finalizację, 5 grudnia 2024 Rada Krajowa Partii Razem zajęła jednoznaczne stanowisko: umowa ma zostać odrzucona, bo jej podpisanie byłoby ciosem w polskie i unijne rolnictwo, w bezpieczeństwo żywnościowe oraz w cele klimatyczne i demokratyczne Unii.

Co właściwie otwiera ta umowa?

Największe kontrowersje budzi część rolna. Umowa wprowadza dodatkowy kontyngent taryfowy na wołowinę w wysokości 99 tys. ton rocznie z obniżonym cłem 7,5%, wprowadzany stopniowo przez pięć lat, a dotychczasowy „kontyngent Hiltona" (10 tys. ton) traci cło całkowicie. Do tego dochodzi 180 tys. ton drobiu bez cła, a także kontyngenty na cukier, etanol, miód i ryż (Komisja Europejska; zestawienie danych: WKO — factsheet Mercosur). Produkcja zwierzęca w krajach Mercosuru opiera się w dużej mierze na wielkoskalowych farmach przemysłowych, których model kosztowy trudno porównywać z gospodarstwami trzymającymi unijny reżim.

Dlaczego to nierówna konkurencja dla rolników?

Sedno sprzeciwu Razem leży w asymetrii standardów. Europejskie gospodarstwa muszą przestrzegać norm jakości, prawa pracy, zakazu wielu pestycydów, zasad dobrostanu zwierząt i wymogów klimatycznych — a te obowiązki mają swoją cenę wliczaną w koszt produkcji. Import spoza tego reżimu, obciążony niższym cłem, wchodzi na rynek taniej, bo nie dźwiga tych samych zobowiązań. Rada Krajowa Razem nazwała to wprost outsourcingiem wyzysku: presją, która osłabia pozycję negocjacyjną polskich pracowników rolnych po tej stronie Atlantyku i pogarsza i tak trudne warunki pracy po tamtej. Proponowane procedury kontroli importowanej żywności partia oceniła jako niejasne — wyrywkowe testy nie zastąpią jednolitego standardu przy granicy.

Rosnące koszty produkcji, niestabilne ceny i skutki suszy sprawiają, że część gospodarstw już dziś ledwo domyka budżet. Napływ bezcłowej, taniej żywności zwiększa tę presję najmocniej w gospodarstwach, które i tak z trudem domykają budżet.

Jaki jest rachunek klimatyczny i środowiskowy?

Umowa nie przewiduje twardych zabezpieczeń dla środowiska, a wzrost eksportu wołowiny z Ameryki Południowej oznacza dodatkowy popyt na pastwiska i pasze — czyli presję na wylesianie. Skala tej presji jest realna nawet dziś, gdy statystyki karczowania spadają: między sierpniem 2023 a lipcem 2024 w brazylijskiej Amazonii Prawnej wykarczowano 6 288 km² lasu — najmniej od dziewięciu lat, o 30,6% mniej rok do roku (PRODES/INPE, za: Mongabay; dane pierwotne: rząd Brazylii/PRODES-INPE). Ten trend jest kruchy: opiera się na decyzjach politycznych i egzekwowaniu prawa, które bodziec eksportowy potrafi odwrócić. Długie łańcuchy dostaw z drugiego końca Atlantyku dokładają do tego ślad węglowy transportu — przy produktach, które da się wytwarzać lokalnie.

Ten wątek pogłębia siostrzany serwis o ochronie przyrody: Razem dla środowiska, gdzie ten wątek — zderzenie liberalizacji handlu rolnego z rozporządzeniem antywylesieniowym — jest rozpisany szerzej.

Kto właściwie widział treść?

Rada Krajowa Razem zwróciła uwagę także na tryb, w jakim umowę przygotowano. Mimo wieloletnich negocjacji przez długi czas jedyne znane fragmenty pochodziły z przecieków ujawnionych przez organizacje pozarządowe, a pełny tekst pozostawał poza zasięgiem opinii publicznej i Parlamentu Europejskiego, który ma decyzję zatwierdzić. Dążenie Komisji do domknięcia porozumienia „za wszelką cenę" partia oceniła jako omijanie demokratycznych procedur.

Co proponuje Razem

Dla Razem jest jasne: współpraca handlowa musi przede wszystkim chronić prawa pracowników, zapewniać godne wynagrodzenia i wspierać lokalnych producentów. Umowa handlowa UE–Mercosur nie gwarantuje żadnego z tych celów. Dlatego Rada Krajowa Partii Razem wzywa do jej odrzucenia.— Rada Krajowa Partii Razem, Stanowisko ws. podpisania umowy handlowej UE–Mercosur, 5 grudnia 2024

Sprzeciw przekłada się na cztery żądania:

Odrzucenie umowy w obecnym kształcie — dopóki nie chroni praw pracowniczych, godnych płac i lokalnych producentów po obu stronach Atlantyku.
Obrona unijnych standardów żywności — jakości, prawa pracy, dobrostanu zwierząt i zakazu niebezpiecznych pestycydów — jako wartości, której nie oddaje się w zamian za korporacyjne zyski.
Budowa bezpieczeństwa i samowystarczalności żywnościowej Europy zamiast uzależniania od importu, który pandemia Covid-19 pokazała jako podatny na załamania łańcuch dostaw.
Twarde, egzekwowalne warunki środowiskowe i pracownicze w każdej umowie handlowej — nie deklaracje intencji, lecz zobowiązania z sankcją.

W tym sporze Razem opowiada się za interesem ludzi pracy, podczas gdy na znoszeniu barier handlowych zarabiają przede wszystkim wielkie gospodarstwa i sieci handlowe. Jak sama partia streściła doświadczenie ostatnich dekad: znoszenie barier handlowych bez twardych gwarancji socjalnych i ekologicznych służy przede wszystkim najsilniejszym.

Źródła i dalsza lektura

Jedyna wybieralna instytucja UE nie może sama zgłaszać ustaw. Razem chce to zmienić

Mon, 13 Jul 2026 09:00:00 +0200

Do Parlamentu Europejskiego wybieramy 720 posłanek i posłów w powszechnych wyborach co pięć lat (Parlament Europejski — skład). To jedyna instytucja Unii, którą obywatele wyłaniają bezpośrednio. A mimo to Parlament nie może z własnej inicjatywy złożyć projektu ustawy — prawo zgłaszania aktów prawnych ma niemal wyłącznie Komisja Europejska, organ mianowany. Parlament może jedynie zwrócić się do Komisji z wnioskiem o przygotowanie projektu, a ta nie ma obowiązku się do niego zastosować. Razem chce ten paradoks usunąć: przyznać Parlamentowi realną inicjatywę legislacyjną, żeby o kierunku unijnego prawa współdecydował organ pochodzący z wyborów.

Kto naprawdę pisze unijne prawo

Zgodnie z art. 17 ust. 2 Traktatu o Unii Europejskiej akt ustawodawczy Unii może zostać przyjęty „wyłącznie na wniosek Komisji", o ile traktaty nie stanowią inaczej (EUR-Lex — Traktat o UE). To Komisja ma więc niemal monopol na inicjatywę. Parlamentowi traktat z Lizbony zostawił jedynie narzędzie z art. 225 TFUE: może większością głosów zażądać od Komisji przedłożenia projektu w danej sprawie. Kluczowe słowo brzmi „zażądać" — bo wniosek jest prawnie niewiążący, a Komisja musi co najwyżej „poinformować Parlament o przyczynach" odmowy (Parlament Europejski — kompetencje).

W praktyce współpraca bywa lepsza, niż wynika z liter traktatu — w jednej z ostatnich kadencji Komisja uznała potrzebę podjęcia prac legislacyjnych we wszystkich poza dwoma z 25 wniosków Parlamentu (Parlament Europejski — prawo inicjatywy, analiza EPRS). Ta praktyka opiera się jednak na dobrej woli Komisji, a nie na wiążącym obowiązku. Dopóki decyzja o tym, czy pomysł deputowanych w ogóle wejdzie na ścieżkę legislacyjną, należy do organu mianowanego, wybór obywateli waży w unijnym prawie mniej, niż powinien.

Na czym polega deficyt demokratyczny

To zresztą pojęcie z oficjalnego słownika instytucjonalnego samej Unii. „Deficyt demokratyczny" odnosi się do zarzutu, że proces decyzyjny Wspólnoty jest zbyt oddalony od obywateli — między innymi dlatego, że jedyna wybieralna instytucja ma ograniczone uprawnienia legislacyjne (EUR-Lex — deficyt demokratyczny). Sam Parlament od czasów traktatu z Maastricht domagał się dla siebie pełnego prawa inicjatywy, niezależnego od Komisji, właśnie po to, by ten deficyt zniwelować (EPRS).

Dla Razem to część większej diagnozy. Instytucje unijne, którym brakuje demokratycznej legitymacji, są bardziej skłonne słuchać zorganizowanych grup nacisku niż głosu wyborców — problem, który partia opisała już w 2016 roku i który wciąż dotyczy tego, komu Bruksela realnie odpowiada. Kto dziś ma najłatwiejszy dostęp do procesu legislacyjnego, rozkładamy na czynniki w tekście o wpływie korporacyjnych lobbies na instytucje UE.

Co proponuje Razem

Program wiąże inicjatywę legislacyjną Parlamentu z szerszym postulatem demokratyzacji Unii:

Sprawimy, że instytucje Unii Europejskiej będą bardziej demokratyczne — Parlament Europejski uzyska nowe uprawnienia, w tym inicjatywę legislacyjną.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Silna Polska w sprawiedliwej Europie”, pkt 1, partiarazem.pl

Ten kierunek Razem trzyma od lat. Już w stanowisku w sprawie polityki zagranicznej z 2016 roku partia zapisała, że procesowi integracji „musi towarzyszyć pogłębiona demokratyzacja struktur unijnych" (Partia Razem, 2016). Postulat inicjatywy legislacyjnej to konkretne narzędzie realizujące tę zasadę:

Wybieralny organ współdecyduje o kierunku prawa — projekt zgłoszony przez Parlament nie zależałby od dobrej woli Komisji, lecz wchodził na ścieżkę legislacyjną z mocy prawa.
Domknięcie łańcucha odpowiedzialności — obywatel, który głosuje w wyborach do PE, zyskuje realny wpływ na to, jakie ustawy w ogóle powstają, a nie tylko na to, kto je później poprawia.
Przeciwwaga dla nacisku grup interesu — im silniejsza pozycja instytucji z mandatu wyborczego, tym mniejsza przewaga tych, którzy dziś skuteczniej docierają do Komisji.

Najbliższą okazją jest rewizja traktatów zapowiadana po rozszerzeniu — i to wtedy Razem chce postawić kwestię inicjatywy ustawodawczej Parlamentu na stole. Dziś jedyny organ pochodzący z wyborów może o projekt jedynie wnioskować, a rozstrzyga o nim organ mianowany.

Źródła i dalsza lektura

Reguły fiskalne UE premiują cięcia, a inwestycje traktują jak przewinienie — Razem chce renegocjacji traktatów

Sat, 11 Jul 2026 09:00:00 +0200

Traktatowe reguły fiskalne Unii pilnują dwóch liczb: deficyt sektora finansów publicznych ma nie przekraczać 3% PKB, a dług — 60% PKB. Problem w tym, że te progi nie odróżniają złotówki wydanej na bieżącą konsumpcję od złotówki włożonej w linię kolejową, sieć energetyczną czy szkołę, która zwróci się przez dekady. Państwo, które chce pożyczyć na inwestycję z policzalną stopą zwrotu, uderza w ten sam limit co państwo przejadające budżet. Razem chce to zmienić u źródła — przez renegocjację przestarzałych traktatów, tak by finansowanie inwestycji publicznych z kredytu przestało być traktowane jak fiskalne przewinienie.

Skąd się biorą progi 3% i 60%

Oba pułapy zapisano jeszcze w traktacie z Maastricht i przeniesiono do prawa pierwotnego Unii (Protokół nr 12 do Traktatu o funkcjonowaniu UE). Powstały na początku lat 90., w innej rzeczywistości gospodarczej, i od tego czasu porządkują reformowany co jakiś czas Pakt Stabilności i Wzrostu. Ostatnia rewizja weszła w życie w kwietniu 2024 roku: wprowadziła indywidualne, wieloletnie plany fiskalno-strukturalne dla każdego państwa i ścieżki redukcji długu (kraje o wysokim zadłużeniu mają obniżać relację długu do PKB średnio o co najmniej 1 pkt proc. rocznie) — ale kotwice 3% i 60% zostały nietknięte (Rada UE — reforma zarządzania gospodarczego).

Reforma pokazała zresztą, że w tej konstrukcji da się zrobić wyjątek, kiedy zapadnie polityczna decyzja. Uruchomiona w 2025 roku krajowa klauzula wyjścia pozwala państwom wydać dodatkowo do 1,5% PKB rocznie przez maksymalnie cztery lata — ale wyłącznie na obronność (Rada UE). Skoro reguły potrafią się rozsunąć dla wydatków zbrojeniowych, to samo rozluźnienie dałoby się z równym uzasadnieniem zastosować do modernizacji kolei, ciepłownictwa czy sieci przesyłowych — różnica jest polityczna, nie konstrukcyjna.

Dlaczego to blokuje rozwój

Działa to bardzo bezpośrednio: inwestycja publiczna finansowana z długu — most, tramwaj, termomodernizacja osiedla — w całości obciąża deficyt w roku, w którym się ją realizuje, choć pożytki z niej rozkładają się na dziesięciolecia. Nie istnieje unijna „złota reguła", która wyłączałaby produktywne inwestycje spod limitu deficytu. Rząd, który stoi pod progiem, ma więc twardą zachętę, żeby najpierw ciąć wydatki majątkowe, bo one najłatwiej mieszczą się w jednym roku budżetowym. Ekonomiści od lat wskazują, że reguły w tym kształcie dławią wzrost, spychając ciężar dostosowania właśnie na inwestycje (Social Europe — jak reguły fiskalne dławią wzrost).

Dla Polski nie jest to problem czysto teoretyczny, choć jego źródło jest inne, niż mogłoby się wydawać. Polski dług sektora rządowego i samorządowego sięgnął w 2024 roku 55,3% PKB — poniżej traktatowego pułapu 60%, po skoku z 49,5% rok wcześniej (Eurostat — dług general government, seria teina225; Notes from Poland, za Eurostatem/MF). Dla porównania w strefie euro relacja długu do PKB przekroczyła w połowie 2024 roku 88% (Eurostat). Polska ma więc realną przestrzeń, żeby pożyczać na rozwój — a mimo to porusza się w gorsecie reguł skrojonych pod zupełnie inne gospodarki. Ile faktycznie ważą decyzje o tym, na co państwa stać, pokazujemy w serwisie Razem dla gospodarki.

Co proponuje Razem

Program zapisuje ten postulat i łączy go z ambicją Unii, w której Polska nie czeka w przedpokoju na decyzje zapadające gdzie indziej:

Doprowadzimy do renegocjacji przestarzałych traktatów unijnych, aby ułatwić finansowanie inwestycji publicznych w oparciu o kredyty.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Silna Polska w sprawiedliwej Europie”, pkt 1, partiarazem.pl

Zapowiedź renegocjacji rozkłada się na kilka żądań:

Renegocjacja reguł, nie ich obchodzenie — Razem celuje w zmianę samego prawa pierwotnego, a nie w wyjątek wymuszany kolejnym kryzysem, negocjowany co kilka lat.
Odróżnienie inwestycji od bieżącej konsumpcji — produktywny wydatek majątkowy finansowany z kredytu nie powinien być liczony do limitu deficytu tak samo jak wydatek jednorazowy, bo zwraca się w czasie.
Pogłębienie wspólnych inwestycji strategicznych — program zapowiada zacieśnienie współpracy europejskiej w energetyce, transporcie, mieszkalnictwie i zdrowiu (pkt 2), a to wymaga instrumentów finansowych, których dzisiejsze reguły nie przewidują.
Koniec z modelem „montowni i rynku zbytu" — możliwość inwestowania z długu to warunek, by peryferie Unii mogły domykać dystans do centrum, zamiast konserwować go cięciami.

Renegocjacja prawa pierwotnego jest procesem długim i wymaga zgody partnerów, ale jej brak skazuje kolejne rządy na to samo: wynegocjowanie doraźnego wyjątku pod naciskiem kolejnego kryzysu, zamiast trwałej zmiany reguły, która ten nacisk wytwarza.